"We don't see things as they are, we see them as we are" Anais Nin

WRITERS

Νίκος Καρούζος – Αιώρηση

"Νὰ καὶ ὁ τρισάθλιος ἥλιος. Μιὰ χλεμπόνα στ᾿ οὐρανοῦ τὸ κατεστημένο." - photo by worldcity

Αἰώρηση

στο Θάνου Κωνσταντινίδη

Στὸν οὐρανὸ οἱ δυνατότητες
εἶναι μόνο συναρπαστικές.
Καθὼς κρεμόμουνα στὸν ἀέρα
κρατημένος ἀπὸ ἕνα κάτασπρο σύννεφο
σὲ μυθικὴ ὀθόνη τῆς φαντασίας
παρατηροῦσα τὶς τιμὲς
τῶν στοιχείων τοῦ αἵματός μου
κι ἄκουγα μία ἐκθαμβωτικὴ μουσικὴ πράξη
σχεδὸν ἐξωανθρώπινη
πρὸς τ᾿ ἀριστερὰ στὸ γεωγραφικὸ χάρτη
στὸ σημεῖο ποὺ βρίσκεται τὸ βουνὸ Τρόμος
τυλιγμένο πάντοτε μ᾿ ἀστραπὲς
καὶ ἔκπαγλες καταιγίδες.
Ἐκεῖ ἀνέβηκα μία φορά.
Ἐκεῖ πρωτάκουσα τὸ τραγούδι
ποὺ ἔλεγε ἀνήκουμε στὰ νερά.
Κι ἀπ᾿ τὴν ἄλλη ἔλαμπε ὁ Ἐκκλησιαστής.
Ἀπὸ καιρὸ γνώριζα πὼς τὸ αἷμα
περιέχει ὅλο τὸ μυστήριο
ποὺ δίνεται μὲ σημάδια
στὸν ἀνθρώπινο νοῦ καὶ πλήρη ἀσυνέχεια.
Μήπως ἡ κυκλοφορία; –
διερωτήθηκε ὁ λαμπρὸς Καὶ αἰφνιδίως
ἦρθε στὸ μυαλό μου ὁ Λεονάρντο
ποὺ ἤξερε θεσπέσιες εἰδήσεις ἀπ᾿ τὸ σῶμα.

Νικος Καρουζος
29 Αὐγούστου 1990

"Στὸν οὐρανὸ οἱ δυνατότητες εἶναι μόνο συναρπαστικές." - photo by worldcity, Feb 2011

Suspension

To Thanos Konstantinidis

In the sky, possibilities
are naught but thrilling.
As I was hanging in the air
holding on to a pure white cloud
on a mythic screen of the imagination,

I observed the quotations
of the elements of my blood
and heard a dazzling musical act
practically non-human
on the left of the geographical map
at the point at which Mt. Terror lies
always wreathed in lightning
and blinding storms.
I went up there once.
There I first heard the song
that said: we belong to water.
And on the other side Ecclesiastes shined.
For some time now I’ve known that the blood
contains all the mystery
which is given through signs
to the human mind, and complete discontinuity.
The circulation perhaps?
queried the brilliant pathologist.
And suddenly
Leonardo came to mind
who knew what exquisite information derives from the body.

Nikos Karouzos
29 August 1990

Translation: Philip Ramp

οι στίχοι που υποτιτλίζουν την πρώτη φωτογραφία είναι από το ποίημα του Νίκου Καρούζου “Νεολιθική νυχτωδία στη Κρονστάνδη”

Advertisements

στον Γιώργο Βολουδάκη

“Γιατί, εμείς, είμαστε με τη ζωή – έτσι δεν είναι;”
– Νίκος Καρούζος –

Ο Νίκος Καρούζος με τη γυναίκα του Μαίρη, στο σπίτι τους, Ζωγράφου 1965


Οκτάνα – Όχι Μπραζίλια μα Οκτάνα

Οκτάνα, η Νέα Πόλις – 44 χρόνια μετά

"...μεταίχμιον της Γης και του Ουρανού, όπου το ένα στο άλλο επεκτεινόμενο ένα τα δύο κάνει."

Όταν διά της πίστεως και της καλής θελήσεως, αλλά και από επιτακτικήν, αδήριτον ανάγκην δημιουργηθούν αι προϋποθέσεις και εκτελεσθούν όχι οικοδομικά, ή ορθολογιστικά, μα διαφορετικά τελείως έργα, εις την καρδιά του μέλλοντος, εις την καρδιά των υψηλών οροπεδίων και προ παντός μέσ στην καρδιά του κάθε ανθρώπου, θα υπάρξη τότε μόνον η Νέα Πόλις και θα ονομασθή πρωτεύουσα της ηνωμένης, της αρραγούς και αδιαιρέτου Οικουμένης.

Άγνωστον αν η παλαιά, που εκτείνεται προ του ωκεανού στα πόδια του κατακορύφου βράχου που μοιάζει με το Τζέμπελ-αλ-Ταρέκ, άγνωστον αν θα εγκαταλειφθή, ή αν θα υφίσταται καν στα χρόνια εκείνα, ή αν, απέραντη και κενή, θα διατηρηθή ως δείγμα μιας ελεεινής, μιας αποφράδος εποχής, ή ως θλιβερόν μουσείον διδακτικόν, πλήρες παραδειγμάτων προς αποφυγήν. Εκείνο που είναι βέβαιον είναι ότι η Νέα Πόλις θα οικοδομηθή, ή μαλλον θα δημιουργηθή, και θα είναι η πρωτεύουσα του Νέου Κόσμου, εις την καρδιά του μέλλοντος και των ανθρώπων, μετά χρόνια πολλά, οδυνηρά, βλακώδη και ανιαρά, ίσως μετά από μίαν άλωσιν οριστικήν, μετά την μάχην την τρομακτικήν του επερχομένου Αρμαγεδδώνος.

Δεν θα εξετάσω τας λεπτομερείας. Είναι μακράν ακόμη η εποχή, ώστε από τούδε να τας γνωρίζωμεν καταλεπτώς, ή «a priori». Αυτό που με ενδιαφέρει απολύτως και θα έπρεπε να ενδιαφέρη όλους είναι ότι η Νέα Πόλις θα ολοκληρωθή, θα γίνη. Όχι βεβαίως από αρχιτέκτονας και πολεοδόμους οιηματίας, που ασφαλώς πιστεύουν, οι καημένοι, ότι μπορούν αυτοί τους βίους των ανθρώπων εκ των προτέρων να ρυθμίζουν και το μέλλον της ανθρωπότητος, με χάρακες, με υποδεκάμετρα, γωνίες και «ταυ», μέσα στα σχέδια της φιλαυτίας των, ναρκισσευόμενοι (μαρξιστικά, φασιστικά, ή αστικά), πνίγοντες και πνιγόμενοι, να κανονίζουν.

Όχι, δεν θα κτισθή η Νέα Πόλις έτσι΄ μα θα κτισθή απ όλους τους ανθρώπους, όταν οι άνθρωποι, έχοντες εξαντλήσει τας αρνήσεις, και τας καλάς και τας κακάς, βλέποντες το αστράπτον φως της αντισοφιστείας τουτέστι το φως της άνευ δογμάτων, άνευ ενδυμάτων Αληθείας παύσουν στα αίματα και στα βαριά αμαρτήματα χέρια και πόδια να βυθίζουν, και αφήσουν μέσα στις ψυχές των, με οίστρον καταφάσεως, όλα τα δένδρα της Εδέμ, με πλήρεις καρπούς και δίχως όφεις μά τον Θεό, ή τους Θεούς τελείως ελεύθερα ν΄ ανθίσουν.

Ναι, ναι (αμήν, αμήν λέγω υμίν), σας λέγω την αλήθειαν. Η Νέα Πόλις θα κτισθή και δεν θα είναι χθαμαλή σε βαλτοτόπια. Θα οικοδομηθή στα υψίπεδα της Οικουμένης, μα δεν θα ονομασθή Μπραζίλια, Σιών, Μόσχα, ή Νέα Υόρκη, αλλά θα ονομασθή η πόλις αυτή Οκτάνα.

Και τώρα ο καθείς θα διερωτηθή ευλόγως: «Μα τι θα πη Οκτάνα ;»

Δίκαιον το ερώτημα και η απάντησις θα έλθη γρήγορα. Όμως διά να γίνη πλήρως νοητή, ρίξετε πρώτα μέσα σας μια καλή ματιά και ευθύς μετά ρίξετε άλλη μία τριγύρω σας δεξιά και αριστερά, πάνω και κάτω. Έπειτα κλείστε τα μάτια σας για μια στιγμή και ανοίξτε τα αποτόμως, ανοίγοντας διάπλατα και τις ψυχές σας. Η απάντησις θα βρίσκεται μπροστά σας, όχι μονάχα νοητή, μα και απτή σώμα περικαλλές και έμψυχον και σφύζον.

Οκτάνα, φίλοι μου θα πη μεταίχμιον της Γης και του Ουρανού, όπου το ένα στο άλλο επεκτεινόμενο ένα τα δύο κάνει.

Οκτάνα θα πη πυρ, κίνησις, ενέργεια, λόγος, σπέρμα.

Οκτάνα θα πη έρως ελεύθερος με όλας τας ηδονάς του.

Οκτάνα θα πη ανά πάσαςν στιγμήν ποίησις, όμως όχι ως μέσον εκφράσεως μόνον, μα ακόμη ως λειτουργία του πνεύματος διηνεκής.

Οκτάνα θα πει η εντελέχεια εκείνη, που αυτό που είναι αδύνατον να γίνη αμέσως το κάνει εν τέλει δυνατόν, ακόμη και την χίμαιραν, ακόμη και την ουτοπίαν, ίσως μια μέρα και την αθανασίαν του σώματος και όχι μονάχα της ψυχής.

Οκτάνα θα πη το “εγώ” να γίνεται (και αντιστυρόφως το “εσύ” “εγώ”) εις μια εκτόξευσιν ιμερικήν, εις μίαν έξοδον λυτρωτικήν, εις μίαν ένωσιν θεοτικήν, εις μίαν μέθεξιν υπερτάτην, που ίσως αυτή να αποτελή την θείαν Χάριν, το θαύμα του εντός και εκτός εαυτού, κάθε φοράν που εν εκστάσει συντελείται.

Οκτάνα θα πη η ενόρασις και η διαίσθησις εκείνη, που επιτρέπουν σωστά να νοιώθης, να καταλαβαίνης όλην την αγωνίαν των αλγούντων, τα λόγια τα συμβολικά του Ιησού, όλην την σκέψιν των αθέων, τας αστραπάς των προφητών και όλην την σημασίαν των τηλαυγών εκλάμψεων του Ζαραθούστρα.

Οκτάνα θα πη (χωρίς να περιφρονούμε του γήρατος την σοφίαν) θα πη πάση θυσία διατήρησις της παιδικής ψυχής εις όλα τα στάδια της ωριμότητας, εις όλας τα εποχάς του βίου, διότι άνευ αυτής και η πιο χρυσή νεότης γρήγορα στάχτη γίνεται και χάνεται και φεύγει και μένει στη θέσι της η θλίψις, η άνευ ελπίδων μεταμέλεια και η συτγνή ρυτίς.

Οκτάνα θα πη εν πλήρει αθωότητι Αδάμ, εν πλήρει βεβαιότητα Αδάμ-συν-Εύα.

Οκτάνα θα πη οι άνθρωποι άγγελοι να γίνουν, αλλ’ άγγελοι με φύλον φανερόν, συγκεκριμένον.

Οκτάνα θα πη επί γης Παράδεισος, επί της γης Εδέμ, χωρίς προπατορικόν αμάρτημα, πέραν πάσης εννοίας κακού, με ελευθέραν εις πάσης περίπτωσιν παντού και την αιμομιξίαν.

Οκτάνα θα πη απόλυτος ενότης πνεύματος και ύλης.
Οκτάνα θα πη διατήρησις επαφής και στα απώτερα σημεία των εξελίξεων με πάσαν πηγήν που όντως αποτελεί των αρχετύπων της ζωής ιερή μια νερομάνα.
Οκτάνα θα πη παν ότι μάχεται τον θάνατον και την ζωήν παντού και πάντοτε διαφεντεύει.
Οκτάνα θα πη αληθινή ελευθερία και όχι εκείνη η φοβερά ειρωνεία, να λέγεται ελευθερία ό,τι χωρεί ή ό,τι εναπομένει στα ελάχιστα περιθώρια που αφήνουν στους ανθρώπους οι απάνθρωποι νόμοι των περιδεών και των τυφλών ή ηλιθίων.
Οκτάνα θα πη , όχι πολιτικής, μια ψυχικής ενότητος Παγκόσμιος Πολιτεία (πιθανώς Ομοσπονδία) με ανέπαφες τις πνευματικές και εθνικές ιδιομορφίες εκάστης εθνικής ολότητος, εις μίαν πλήρη και αρραγή αδελφοσύνην εθνών, λαών και ατόμων, με πλήρη σεβασμόν εκάστου, διότι αυτή μόνον εν τέλει θα ημπορέση διά της κατανοήσεως, διά της αγωνιστικής καλής θελήσεως, ουδόλως δε διά της βίας, τας τάξεις και την εκμετάλλευσιν του ανθρώπου από τον άνθρωπον να καταργήση, να εκκαθαρίση επιτέλους!

Οκτάνα θα πη παντού και πάντα εν ηδονή ζωή.
Οκτάνα θα πη δικαιοσύνη.
Οκτάνα θα πη αγάπη.
Οκτάνα θα πη παντού και πάντα καλωσύνη.
Οκτάνα θα πη η αγαλλίασις εκείνη που φέρνει στα χείλη την ψυχή και εις τα όργανα τα κατάλληλα με ορμήν το σπέρμα.
Οκτάνα, φίλοι μου, θα πη, απόλυτος μη συμμόρφωσις με ό,τι αντιστρατεύεται, ή μάχεται, ή αναστέλλει την έλευσιν της Οκτάνα.
Οκτάνα θα πη μη συμμετοχή και μη αντίταξι βίας εις την βίαν.
Οκτάνα θα πη ό,τι στους ουρανούς και επί της γης ηκούετο, κάθε φοράν που ως μέγας μαντατοφόρος, με έντασιν υπερκοσμίου τηλεβόα, ο ʼγγελος Κυρίου εβόα.
Ιδού με ολίγα λόγια, αλλά σαφή, ιδού τι θα πη, φίλοι μου, Οκτάνα.
Και τώρα θα προσθέσω:
Όσοι από σας πια βαρεθήκατε στον κόσμο αυτόν τον άδικον και τον βλακώδη να άγεσθε και να φέρεσθε από τους ψεύτες, από τους σοφιστάς και λαοπλάνους, όσοι πια βαρεθήκατε οι δεσμοφύλακές σας σαν τόπια ταλαίπωρα να σας εξαποστέλλουν εις τον Καϊάφα και πριν απ αυτόν στον ʼννα, προσμένοντας να έλθη η Ώρα η χρυσαυγής, η πολυύμνητος και ευλογημένη, όσοι πιστοί, όσοι ζεστοί, όσοι την σημερινήν ελεεινήν πραγματικότητα να αλλάξετε ποθείτε, προσμένοντας να έλθη η Ώρα, όσοι πιστοί, όσοι ζεστοί, ελάτε και ως ανακράξωμεν μαζί (νυν και αεί, νυν και αεί) σαν προσευχή και σαν παιάνα, ας ανακράξωμεν μαζί, με μια ψυχή, με μια φωνή – ΟΚΤΑΝΑ!

Γλυφάδα 20 Αυγούστου 1965

Ανδρέας Εμπειρίκος


Άννα Παναγιωταρέα – διδακτορική διατριβή – “Όταν οι αστοί έγιναν πρόσφυγες”

Άννα Παναγιωταρέα  – “Όταν οι αστοί έγιναν πρόσφυγες”

cf8ccf84ceb1cebd-cebfceb9-ceb1cf83cf84cebfceaf-ceadceb3ceb9cebdceb1cebd-cf80cf81cf8ccf83cf86cf85ceb3ceb5cf82-ceb5cebecf8ecf86cf85cebb1

Πρόκειται για τη διδακτορική διατριβή της κας Παναγιωταρέα, η οποία στηρίζεται σε εκτεταμένη αρχειακή και πρωτογενή έρευνα. Η αρχειακή έρευνα παρακολουθεί την ιστορία, την κοινωνική, οικονομική και διοικητική συγκρότηση των Κυδωνιών, στα παράλια της Μικράς Ασίας, ενώ η πρωτογενής, συγκροτούμενη από συνεντεύξεις πρώτης, δεύτερης και τρίτης γενιάς Κυδωνιέων, αναφέρεται στην μετεγκατάστασή τους ως πρόσφυγες στη Ελλάδα, όπου κοινωνικοποιούνται και δρούν, καθώς και στη  λειτουργία της μνήμης και την ανάδειξη των νοοτροπιών για τη δεύτερη και τρίτη προσφυγική γενιά. Η συγγραφέας παρακολουθεί και μελετά στο πρώτο μέρος, από αδημοσίευτες αρχειακές πηγές στην Ελλάδα και στο Εξωτερικό, τη δημιουργία της εθνικής συνείδησης στους Κυδωνιάτες η κοινότητα των οποίων λειτούργησε από το 1780  προνομιακά έναντι του τουρκικού κράτους σε διοικητική αυτοτέλεια. Στο δεύτερο μέρος με τη μέθοδο της συστηματικής συνέντευξης διερευνά τη δημιουργία της προσφυγικής συνείδησης στην πρώτη γενιά και μελετά τους τρόπους συντήρησης της μέσα από τη δημιουργία προτύπων στη δεύτερη και τρίτη γενιά.

Στο “Όταν οι αστοί έγιναν πρόσφυγες” γίνεται ανάλυση των εκατοντάδων συνεντεύξεων και παρατίθενται τα αποτελέσματα τους, ενώ υπάρχει πρωτογενής επιστημονική έρευνα στις αδημοσίευτες πηγές του Υπ. Εξωτερικών και  της ΚΤΕ –φυλάσσονται στη δημόσια βιβλιοθήκη της Ν.Υόρκης-  αλλά και στα δημοσιεύματα του Τύπου-Μικρασιατικού και Προσφυγικού- της ανάλογης περιόδου.

Όταν οι αστοί έγιναν πρόσφυγες, Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Παρατηρητής, 1994, σ. 206 ΙSBN 960-260-790-4


Παύλος Μάτεσις: “Υπάρχει πνευματική τρομοκρατία…”

«Η Παιδεία ευνουχίζει, στόχος ο διορισμός»

Ο συγγραφέας Παύλος Μάτεσις μιλά με αφορμή την ομιλία που θα κάνει στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι

«Η Παιδεία ευνουχίζει, στόχος ο διορισμός»
«Υπάρχει πνευματική τρομοκρατία. Τα μεγάλα ονόματα ή οι μεγάλες φίρμες ασκούν ένα είδος τρομοκρατίας. Οταν ένα όνομα είναι πολύ μεγάλο, ο κοινός αναγνώστης ή ο κοινός ακροατής ή ο κοινός θεατής διστάζει να σχηματίσει γνώμη. Αν διαφωνεί αισθάνεται ότι είναι βλάκας. Σκέφτεται ότι για να το λένε οι άλλοι έτσι θα είναι».
Αυτό επισημαίνει μεταξύ άλλων μιλώντας στον ΕΤ ο διακεκριμένος θεατρικός συγγραφέας, πεζογράφος και μεταφραστής Παύλος Μάτεσις, που εκτός των άλλων χαρακτηρίζεται από το θαρραλέο και για κάποιους «αιρετικό» του λόγο.
Διευκρινίζοντας την έννοια της πνευματικής τρομοκρατίας παρατηρεί: «Ο Γκαίτε, για παράδειγμα, υπήρξε μέγας ποιητής, μέγας γλωσσοπλάστης, επιστήμονας κ.λπ. Ετσι κανείς δεν τολμάει να πει ότι ο “Φάουστ” από θεατρική πλευρά είναι μια αποτυχία, είναι κατάπλασμα και όταν βλέπεις τον “Φάουστ” βαριέσαι. Μπορεί να έχει σκέψεις περί φιλοσοφίας, περί ζωής, όμως αυτό δεν είναι θέατρο. Ενα άλλο παράδειγμα είναι αυτό που έγινε στην Αμερική με τον Αντι Γουόρχολ. Οι γκαλερί τον πλασάρισαν τόσο που δεν τολμούσε κανείς να μιλήσει. Και στο τέλος φάνηκε ότι αυτό δεν ήταν ζωγραφική αλλά μια αγυρτεία».

Το θέμα αυτό φυσικά παραπέμπει άμεσα στο έλλειμμα Παιδείας από την οποία χαρακτηρίζεται η εποχή μας. Ο Παύλος Μάτεσις διαπιστώνει: «Σήμερα η Παιδεία ευνουχίζει, διότι έχει μεταβληθεί. Κάποτε η βάση της Παιδείας ήταν ο έρως προς τη γνώση. Σήμερα ο στόχος είναι κάποιος να διοριστεί και να βρει επαγγελματικούς προσανατολισμούς. Δεν υπάρχει έρως προς τη γνώση».

Από τους πιο πολυμεταφρασμένους στο εξωτερικό Ελληνες συγγραφείς, ο Παύλος Μάτεσις έχει προσκληθεί να μιλήσει την Πέμπτη 12 Μαρτίου στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι. «Τα ρεύματα στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία» είναι ένα θέμα ιδιαίτερα σοβαρό, το οποίο άλλωστε ο ίδιος σκοπεύει να διευρύνει. Όπως τονίζει στον ΕΤ, «αυτό που έχουμε να φοβηθούμε είναι το επίπεδο νοημοσύνης του κοινού. Για παράδειγμα το επίπεδο της Βουλής καθρεφτίζει το επίπεδο νοημοσύνης των ψηφοφόρων. Το επίπεδο του κοινού είναι ένα θέμα που θα το θέσω και στο Ελσίνκι. Η λογοτεχνία επηρεάζεται από την ιστορία κάθε τόπου. Το Βυζάντιο κατέκτησε την Ελλάδα. Η Τουρκία στρέβλωσε τα πάντα. Ακόμη και σήμερα ο Ελληνας δεν έχει την αίσθηση ότι του ανήκει αυτή η χώρα. Υπάρχει και αυτή η δουλοφροσύνη στις ελληνικές κυβερνήσεις».
Σαφώς για τη νεοελληνική εικόνα υπάρχουν και αιτίες. Οπως σκοπεύει ο ίδιος να εξηγήσει στην ομιλία του, «έχουμε κακούς και βλαπτικούς γείτονες και η Ελλάδα θα ήταν προτιμότερο να ήταν ένα νησί. Η ελληνική ιστορία είναι πολυκύμαντη και ίσως άτυχη. Κάθε φορά έχει διακοπές και ενάρξεις. Οι Ελληνες σήμερα, κυρίως στη λογοτεχνία, δεν έχουν αυτό τον ανόητο πατριωτισμό ή σοβινιστικές τάσεις ή αλυτρωτισμό. Σήμερα δεν γράφονται πατριωτικά θέματα. Ομως πιστεύω ότι η ελληνική λογοτεχνία σήμερα είναι μια λογοτεχνία σε άνοδο». Και ίσως είναι παρήγορο το γεγονός ότι «όλοι οι Ελληνες, ακόμη και αυτοί που δεν διαβάζουν, ξέρουν ποια είναι τα ουσιαστικά ονόματα της τουρκικής Μικράς Ασίας. Είναι Ιωνία και Αιολίς».

Για τους κριτικούς


«Δεν εμπιστεύομαι καθόλου τους θεωρητικούς που παραπλέουν στη λογοτεχνία. Αυτούς που υποδεικνύουν πώς θα γράψεις. Ο κριτικός οφείλει να κρίνει το πώς έγραψες και όχι να σου υποδεικνύει πώς θα γράψεις».

Για τη συγγραφή

«Σήμερα υπάρχει μια απεγνωσμένη υστερία να εισέλθουν στο χώρο του θεάτρου άνθρωποι που είναι άμοιροι του θεάτρου. Το ίδιο ισχύει και στο γράψιμο. Νομίζουν ότι το να συγγράψεις ένα λογοτέχνημα είναι κάτι σαν κοινωνική άνοδος, ένα είδος οικοσήμου».

ΠΑΣΑΜΙΧΑΛΗ ΕΛΠΙΔΑ

Ελεύθερος Τύπος Δευτέρα, 09.03.09

To δημοσίευμα το βρήκαμε αρχικά στον ιστότοπο The Uncut’s Store Weblog / Your Music + Movie Experience”