"We don't see things as they are, we see them as we are" Anais Nin

CINEMA

Transformations

"τα όρια του ερωτικού συγκλονισμού με τον υπαρξιακό τρόμο, είναι συγκεχυμένα..."

κείμενο: Υ.Κ.

Η φωτογραφία που κοτάζω έχει αποσπαστεί βίαια απο μια ενότητα της Θυσίας του Ταρκόφσκι και εκτυπώθηκε στο εξώφυλλο του περιοδικού Ποζιτίφ, αρ. 304/1986.

Θα την ονόμαζα “κρίση της Αντελαίντε”. Φαίνεται να έχει ληφθεί από απόσταση μεσαίου πλάνου (στη ταινία αποτελεί ένα πλάνο αμερικαίν). Η γυναίκα είναι μια άλλη μορφή της αγγλίδας ηθοποιού Σούζαν Φλήτγουντ. Ο άντρας είναι μια μεταμφίεση του Σουηδού ηθοποιού Σβάν Φόλτερ. Αμφιβάλλω αν τους ανήκει το πραγματικό τους όνομα, γιατί στη φωτογραφία είναι η Αντελαίντε και ο Βίκτορ. Ο απληροφόρητος αναγνώστης αγνοεί ακόμη κι αυτά τα συμπτωματικά τους ονόματα. Θα τους αποκαλούσα “ο άντρας” και “η γυναίκα”.  Αμφιβάλλω ακόμη αν είναι ηθοποιοί, γιατί έχουν φανερά απομονωθεί  απ’ τη δομή και τη λειτουργία των ρόλων τους.

Ο Βίκτορ και η Αντελαίντε βρίσκονται στο χώρο ενός αστικού σπιτιού. Το παρκεταρισμένο πάτωμα, μια καρέκλα με σκαλιστά πόδια, ένα άλλο έπιπλο στο βάθος, αποτελούν δείχτες αυτού του χώρου.

Είναι καθισμένοι στο πάτωμα. Δεν ξέρουμε για ποιό λόγο. Τους βλέπουμε για πρώτη, μοναδική κι ανεξέλεχτη φορά. Ξέρουμε ότι φωτογραφήθηκαν ζωντανοί.. Στο ορθογώνιο όμως πλαίσιο της φωτογραφίας είναι νεκροί. Ο θάνατος είναι μια σημασία που συνδηλώνει κάθε φωτογραφία. Ακριβώς γιατί είναι οριστική και αμετάκλητη.

Η Αντελαίντε βρίσκεται στην αγκαλιά του Βίκτορ. Σε μια στάση του σώματος που δεν είναι απλώς ασυνήθιστη, αλλά οριακή και ανέλεγκτη. Σημαίνει την απελπισία του υλικού σώματος της Αντελαίντε. Ίσως να επιχειρεί μάταια να επικοινωνήσει και με την τρομαγμένη ψυχή της. Η σημασία του τραγικού απορρέει όχ απ’ τις ορατές αυτές καταδηλώσεις, αλλά από την απουσία κάποιων άλλων ηχητικών καταδηλώσεων. Δεν ακούμε ούτε την ομιλία των σωμάτων, ούτε την ομιλία των φωνών και των ψιθύρων. Τι εκφέρει απεγνωσμένα η Αντελαίντε, και τι συνεκφέρει παρηγορητικά ο Βίκτορ; Ποιά σημεια με εξουσιοδοτούν να χρησιμοποιήσω αυτά τα επιρρήματα τρόπου; Μήπως έτσι συμπληρώνω εγώ αυθαίρετα την εικόνα, εξωθώντας την προς το σύμβολο; Διαβλέπω έναν τέτοιο κίνδυνο.

Ερευνώντας, αντιλαμβάνομαι ότι η φωτογραφία μπορεί να μετατραπεί απο εικονικό σε συμβολικό σημείο. Κυρίως γιατί έχει αποσπαστεί απ’ το φιλμικό κείμενο του Ταρκόφσκι, είναι ακίνητη και σιωπηλή (όχ βουβή). Δεν αντέχω στον πειρασμό να την επανεντάξω σε αυτό, τουλάχιστον στην ενότητα που ονόμασα “κρίση της Αντελαίντε”. Έτσι θα αναφερθώ στον ευρύ χώρο του δωματίου, όπου βηματίζουν, κάθονται ή κοιτάζον οι υπόλοιποι, ο Αλεξάντερ, η Τζούλια, ο Όττο, η Μάρτα. Θα ακούσω τον ανέμο να μπαίνει σηκώνοντας τις κουρτίνες. Θα συγκεντρώσω τα βλέμματα που ταξιδεύουν στον έξω φιλμικό χώρο ή κοιτούν αφηρημένα πάνω στην Αντελαίντε και τον Βίκτορ. Θα ακούσω τον ταραγμένο, θρυμματισμένο λόγο της πρώτης. Το βραχνό κλάμα της . Τη θανάσιμη απορία της:  “Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι;”, “Θεέ μου”, “Εγώ φταίω για όλα, είναι η τιμωρία μου”, “Δεν το αντέχω άλλο”. Μόλις συλλαμβάνω τα λόγια του Βίκτορ που τα αφήνει μαλακά στο αυτί της Αντελαίντε, στην ατμόσφαιρα. Βλέπω την κίνηση που έχε αδρανήσει. Έτσι όμως, συμπληρώνω τη φωτογραφία με εξειδικευμένα στοιχεία, στα οποία δεν ανήκει πια ως σημαίνον. Την εξηγώ με την απώλειά της. Γιατί τη χάνω τελικά μέσα στο χρόνο του μικροσυστήματος το οποίο αποτελεί η ενότητα “κρίση της Αντελαίντε”, στην ταινία του Ταρκόφσκι “Θυσία”.

Η στάση των σωμάτων, τα ξέσκεπα πόδια της Αντελαίντε, η ένταση που έχει επικαθήσει στα επιμέρους σημεία σαν συνδετική ύλη τους, μπορούν να γεννήσουν μια σημασία ερωτικού πάθους. Τα όρια του ερωτικού συγκλονισμού με τον υπαρξιακό τρόμο, είναι συγκεχυμένα, σ’ αυτό το σημαντικό πεδίο. Η φωτογραφία αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα παράδειγμα, το οποίο τελικά δεν θα ήταν αληθινό, ούτε ψεύτικο.  Ο Ταρκόφσκι έλεγε: “μπορώ να πω ότι η εικόνα εκτείνεται στο άπειρο και οδηγεί στο απόλυτο”, (στο “Σμιλεύοντας το Χρόνο”). Με ενθάρρυνε να προεκταθώ.

Τι είναι τελικά αυτό που βλέπω; Φωτογράφημα ή φωτογραφία; Μια φωτογραφία του Ταρκόφσκι ή του Σβεν Νίκβιστ; Ένα ελάχιστο κομμάτι εκτυπωμένου σε χαρτί φιλμ, ή μια έγχρωμη φωτογραφία στο εξώφυλλο του περιοδικού Ποζιτίφ; Πάντως τα χρώματα, ο φωτισμός, οι σκιές, τα σχήματα της φωτογραφίας διαφέρουν απο εκείνα του φωτογράμματος. Αν τολμούσα να ακινητοποιήσω την ίδια εικόνα σε μια προβολή βιντεογραφημένης ταινίας της Θυσίας, θα είχα μια τρίτη εκδοχή της. Η αλλοίωση των στοιχείων έκφρασης θα ήταν εντονότερη.

Τελικά, η φωτογραφία, το φωτόγραμμα, το βιντεόγραμμα του Βίκτορ και της Αντελαίντε σε κρίση, δεν είναι τίποτε απ’ αυτά. Συνιστά φευγαλέα ή άπνοη εικόνα που εγώ σχολιάζω, και άρα τη μεταθέτω στη τάξη του φυσικού λόγου. Μια εικόνα που δεν ανήκει πια ούτε στον Ταρκόφσκι ούτε στο Ποζιτίφ. Είναι έξω από το φιλιμικό κείμενο του πρώτου αλλά και του σώματος του περιοδικού. Έχει αποσπαστεί απ’ το ζώντα χώρο του συστήματος της ταινίας κι απ’ το εξώφυλλο του περιοδικού. Αναλώθηκε σε λέξεις. Έγινε μια μεταγλωσσική αφήγηση. Μεταβλήθηκε σε γλωσσικά πολλαπλά σύμβολα, ενώ ήταν σύστημα εικονικών σημείων. Τολμώ να πω ότι δεν είναι μια εικόνα του Ταρκόφσκι, αλλά δική μου. Τώρα έχει γίνει και δική σας. Είναι επιτέλους μια εικόνα που μεταμορφώνεται κι εξελίσσεται προοδευτικά. Δεν έχει μόνο αισθητική αλλά και οικονομική αξία. Έχει παραχθεί και μεταδίδεται, κυκλοφορεί απο αναγνώστη σε αναγνώστη, από χρήστη σε χρήστη, από πομπό σε δέκτη, μεταφέροντας κάποιο μήνυμα.

Η φωτογραφία αυτή είναι και μέσο επικοινωνίας.

κείμενο: Υ.Κ.


City of Life and Death

a film, a text, a painting, a funeral song

about abominable

ένα κείμενο, ένα φιλμ, ένας πίνακας, ένα μοιρολόι

για το αποτρόπαιο:

Nanjing! Nanjing! – City of Life and Death

"Είστε ανήθικοι" - "You're immoral"


“Θίασος” ή η αναπαράσταση της ανθρώπινης οδύνης – ένα κείμενο του Σταύρου Τορνέ

Ένα σπάνιο κείμενο του αγαπημένου Σταύρου Τορνέ για το “Θίασο” του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Δημοσιεύτηκε το φθινόπωρο του 1976, στο περιοδικό “Φιλμ – περιοδική έκδοση ανάλυσης και θεώρησης του κινηματογράφου” / Εκδόσεις Καστανιώτη – τόμος Γ’ – τεύχος 11.

στη μνήμη του Θ. Αγγελόπουλου

worldcity

Υ.Σ.: από όσο ξέρω το κείμενο που ακολουθεί δεν έχει δημοσιευτεί πουθενά πριν – διατήρησα την ορθογραφία του κειμένου, αλλά για λόγους χρόνου όχι το πολυτονικό σύστημα.

(αφορμή για τη δημοσίευση του κειμένου αυτού ήταν οι ιταμές δηλώσεις μελών του ΛΑΟΣ
(προφέρεται Λάος για να θυμόμαστε ποιας εποχής και κόσμου αντιλήψεις εκφράζουν),
για τον σκηνοθέτη Θόδωρο Αγγελόπουλο.)
τις δηλώσεις του κου Πολατίδη μπορείτε να τις δείτε εδώ και εδώ –
όλως περιέργως δε μπόρεσα να ξαναβρώ το σχετικό δημοσίευμα στην εφημερίδα “ΤΑ ΝΕΑ” – εξαφανίστηκε).

Μια εκτεταμένη συλλογή άρθρων, δημοσιευμάτων, βίντεο, συνεντεύξεων του ελληνικού και ξένου τύπου και ιστολογίων,
για τη ζωή, το έργο και το θάνατο του Θόδωρου Αγγελόπουλου
μπορείτε να βρείτε στο “Θόδωρος Αγγελόπουλος: ταξίδι στην αιωνιότητα, στο φως”

“Θίασος” ή η αναπαράσταση της ανθρώπινης οδύνης

του Σταύρου Τορνέ

Η ταινία του Θ. Αγγελόπουλου είναι πραγματικά παραπάνω από μια απάντηση “θετική” στο πατριωτικό ελληνικό κόμπλεξ – αν έχουμε δηλαδή κινηματογράφο στο επίπεδο – μοντέλο των άλλων χωρών.

Πιο πολύ γιατί η ταινία με τον όγκο της και τη θεαματικότητά της δίνει την εντύπωση ότι συγκεντρώνει και μεθοδεύει το σύνολο της δυναμικής κινηματογραφικής έκφρασης σε μια νέα ερμηνευτική διάσταση του σημερινού κόσμου.

Όμως σε τέσσερες ώρες προβολής ούτε σε μια σκηνή δεν υπάρχει η μαρτυρία μιας προσωπικής υποκειμενική αλήθειας στα γεγονότα που αφηγείται (κάλυψη αισθητική). Γιατί η υποκειμενική αλήθεια του Αγγελόπουλου βρίσκετεαι σε σύγκρουση, και σε μια διαρκή πάλη να υποτάξει την συμμετοχή των “άλλων” στα ίδια γεγονότα με τη δική τους αλήθεια – η μεθόδευση όχι του να κάνεις ένα φιλμ πάνω στην ανθρώπινη οδύνη (θεματική εκλογή) αλλά μια αισθσητική αναπαράστασή της, κινείται αλάνθαστα βιάζοντας χώρο και χρόνο σε μια νέα σύλληψη του σημερινού κόσμου της αλλοτρίωσης (εδώ βρίσκεται η αφορμή αυτής της άρνησης).

“…Μια σύλληψη αυτάρεσκα εγωκεντρική
και σε μια προέκταση των πραγματικών σημερινών κοινωνικών πολιτικών συνθηκών (πάλη των τάξεων) νεοφασιστική,
που σαν στόχο της έχει να εξορκίσει να παραχαράξει να κολακέψει να μηδενίσει την βιωμένη οδύνη των “άλλων,
δηλαδή το ανθρώπινο μεγάλωμα το αλλοτριωτικό ξεπέρασμα….”

Μια σύλληψη αυτάρεσκα εγωκεντρική και σε μια προέκταση των πραγματικών σημερινών κοινωνικών πολιτικών συνθηκών (πάλη των τάξεων) νεοφασιστική, που σαν στόχο της έχει να εξορκίσει να παραχαράξει να κολακέψει να μηδενίσει την βιωμένη οδύνη των “άλλων, δηλαδή το ανθρώπινο μεγάλωμα το αλλοτριωτικό ξεπέρασμα.

Οι σχέσεις του Αγγελόπουλου με τους “ήρωες” του δεν είναι μια σχέση αναγνώρισης του ανθρώπου σαν κέντρο υποστασιακά αντιφατικό πραγματικό, μάλλα λόγια μια σχέση αναγνώρισης του εγώ-εσύ-εγώ, αλλά εγώ και οι άλλοι (ο λαός, το πλήθος, η φυλή) δηλαδή μόνο εγώ.

Έτσι ο άλλος, οι άλλοι, στην ταινία γίνονται αντικείμενο όχι μιας συνολικής αναγνώρισης (κριτική στάση) των δικών μου αντιφάσεων και το ξεπέρασμα τους, αλλά στις ποιότητες – ιδιότητες του δικού μου αμετακίνητου κώδικα που τους αναγνωρίζω, δηλαδή την δική μου άποψη να “υπάρχουν” να δρουν να σκέφτονται να είναι ελεύθεροι.

“… να είναι φορείς αισθητικοί, εθνικο-ιδεολογικοί που κάτω από το φως του “τέλους” της δικτατορίας
και της νέας μεταπολίτευσης στην Ελλάδα και των εμπορευματοεπιχειρησιακών προοπτικών νέου τύπου
“τοπικό πόλεμος Ελλάδας και Τουρκίας – πετρέλαιο του Αιγαίου – τρίτος παγκόσμιος πόλεμος) ενεργοποιεί “πνευματικά”
εντάσοντας σ’ ένα ενιαίο εθνικοαγγελοπουλικό μέτωπο σφαγής
τον όψιμο ριζοσπάτισμό του ελληνικού νεοκαπιταλισμού,
αλλά και τις τυχόν αντιρήσεις της ελληνικής αριστεράς οπαδών – ηγεσίας…”

Έτσι οι ήρωες της ταινίας “θέλω” να λειτουργούν “ιστορικά” “διαλεκτικά” “ακριτικά” πάνω σε παλιές εθνικοκοινωνικές αντιθέσεις – συγκρούσεις “θέλω” “τώρα” να είναι φορείς αισθητικοί, εθνικο-ιδεολογικοί που κάτω από το φως του “τέλους” της δικτατορίας και της νέας μεταπολίτευσης στην Ελλάδα και των εμπορευματοεπιχειρησιακών προοπτικών νέου τύπου “τοπικό πόλεμος Ελλάδας και Τουρκίας – πετρέλαιο του Αιγαίου – τρίτος παγκόσμιος πόλεμος) ενεργοποιεί “πνευματικά” εντάσοντας σ’ ένα ενιαίο εθνικοαγγελοπουλικό μέτωπο σφαγής τον όψιμο ριζοσπάτισμό του ελληνικού νεοκαπιταλισμού, αλλά και τις τυχόν αντιρήσεις της ελληνικής αριστεράς οπαδών – ηγεσίας που μετά την ήττα (συνειδησιακό όριο) και μετά τηυν δικτατορία (βιολογικό όριο) κάθε ακριτική αποδοχή (λαϊκιστική εκδοχή του εμφυλίου πολέμου του Αγγελόπουλου) την καταξιώνει υποστασιακά ακόμα και μια θεσούλα στο πάνθεο της Αγγελοπουλικής αγιοσύνης, αποσπώντας έτσι την γενναιόδωρη ανοχή ή την αναγκαία ευλογία της ηγεσίας όπως πρόσφατα στην ελληνική Βουλή του 1975 απ’ αφορμή την ψήφιση του προϋπολογισμού εθνικής άμυνας.

Και για να μη θεωρηθεί εδώ ότι έχω την πρόθεση να χωρίσω τον κόσμο σε δαίμονες και αγγέλους αποδίδοντας ρόλους όπως ο ίδιος κάνει την ταινία του αναφέρω ότι η υπόταξη των γεγονότων του εμφυλίου πολέμου στην ιστορικοαιτιοκρατική αισθητική “ανάγκη” του σκηνοθέτη έρχεται μετά το πέρασμα των νέων Μήδων (οικονομικό άνοιγμα μέρους ελλήνων εφοπλιστών – τραπεζών – ίδρυμα Φορντ) όχι γιατί εκείνο το μέρος των ελλήνων διανοουμένων εισπράττοντας το σχετικό χρήμα θα μεταμορφωθεί σε χαφιέδες ή “λακέδες του καπιταλισμού” (έχω τη γνώμη ότι έγιναν αριστερότεροι των αριστερών) αλλά γιατί αποδέχτηκαν τη ρατσιστική προώθηση ενός συστήματος υποθηκεύοντας έτσι το ουσιαστικότερο υποκειμενικό δικαίωμα ανθρώπινης ελευθερίας – να “είσαι” και να μην θέλεις πια να είσαι εργάτης, να “είσαι” και να μην δέχεσαι να είσαι καλλιτέχνης, μέσα σε μια κοινωνική αιτιοκρατία που ξεπερνιέται προσωπικά μέσ στις αντικειμενικές αλλοτριωτικές ανθρώπινες σχέσεις που το σύστημα επιβάλλει.

“…Έτσι αυτοστερημένοι, αυτοευνουχισμένοι, (το) νέο παπαδαριό,
στήνει την πνευματική λειτουργία της πληρωμένης με αίμα πνευματικής βακάντσας των υπόλοιπων,
σύγχρονοι τροβαδούροι των αυτοεπαναλαμβανόμενων παθών μας…”

Έτσι αυτοστερημένοι, αυτοευνουχισμένοι, νέο παπαδαριό, στήνει την πνευματική λειτουργία της πληρωμένης με αίμα πνευματικής βακάντσας των υπόλοιπων, σύγχρονοι τροβαδούροι των αυτοεπαναλαμβανόμενων παθών μας. Στην Ελλάδα ειδικά που για τριάντα – τριάντα; – όχι μόνο ήταν εθνικό αμάρτημα η απλή συμμετοχή στην αντίσταση αλλά γιατί πιο πολύ η πανάκριβα πληρωμένη προγραφή απέκλειε και την επιβίωση.

“Τώρα” ήρθε η ώρα να ειπωθούν “όλα”. Γιατί έτσι υπάρχει περίπτωση να δαμαστεί μαι παράνομη συνείδηση, μια “ανεξήγητη” (για ποιους;) υποκειμενική στάση εξέγερσης και ελευθερίας κάνοντας σπετάκολλο μπρεχτικό την Βάρκιζα – λες και ενδιαφέρει ότι ο άνθρωπος – αντάρτης πρώην εργάτης, πρώην πρόσφυγας, πρώην χωριάτης, πρώην αξιωματικός, πρώην δάσκαλος, πρώην ληστής, πρώην αλήτης, πρώην ψεύτης, παραδίνει τα όπλα , που μπορεί να τα ξαναπάρει, ή και να τα έχει κρύψει – εξουδετερώνοντας αισθητικοιστορικά την συνολική ανθρώπινη ταπέινωση και οδύνη σε μια όχι αφηρημένη ατομική – ομαδική συνειδησιακή ιστορική προοπτική, παραμορφώνοντας και μυθοποιώντας εκ νέου, κολακέυοντας, δίνοντας όχι την συνολική διάσταση αλλά την ηθελημένα επιθυμητή, την αφηρημένη, την αισθητικά τεκμηριωμένη εικόνα του θαυματοποιού σπεσιαλίστα.

Έτσι μέσα από μια διαλεκτική εξάρτηση αποδοχής κάθε αιτιοκρατίας που αποκλείει την συγκεκριμένη συμμετοχή στην εξέγερση, του οικονομικού κοινωνικού πολιτικού και πνευματικού προσώπου του σκηνοθέτη και στα γεγονότα που θα μεταπλαστούν σε έργο, απομένει μια αισθητική ωραιοποιητική αδηφαγία μιας κινηματογραφικής κουλτούρας που παράγει “κουλτούρα” χωρίς να μπορεί να την ξεπεράσει.

“…Ένα μάτι που βλέπει όπως θέλει να βλέπει, οπωσδήποτε μονοδιάστατο,
που ψάχνει χωρίς ανάπαυλα να εξουδετερώσει την πολυδιάστατη ανθρώπινη εξέγερση και οδύνη,
αλλού με αρχετυπικό νεοφολκλορισμό
αλλού με ην καλά πληρωμένη και επεξεργασμένη αισθητική ραφινατέτσα…”

Ένα μάτι που βλέπει όπως θέλει να βλέπει, οπωσδήποτε μονοδιάστατο, που ψάχνει χωρίς ανάπαυλα να εξουδετερώσει την πολυδιάστατη ανθρώπινη εξέγερση και οδύνη, αλλού με αρχετυπικό νεοφολκλορισμό αλλού με ην καλά πληρωμένη και επεξεργασμένη αισθητική ραφινατέτσα.

Για να γίνουν τα παραπάνω πιο συγκεκριμένα σημειώνω:

Η αρχαιοτραγωδική ανέλιξη των ηρώων της ταινίας που ζούνε τον εμφύλιο πόλεμο (ανθρώπινες σχέσεις σε σύγκρουση – βιωμένη οδύνη) είναι αφηρημένη ύποπτη σχηματική.

“…το αποτέλεσμα ενός κόσμου που έχει βγει όχι από την φυλετική εξωτερίκευση – αλλοτρίωση,
δηλαδή ήρωας, βασιλιάς, θεός και το αντίθετό του
αλλά από το ξεπέρασμά του που είναι άνθρωπος, χριστός, θεός, σοσιαλισμός και το αντίθετό του,
δηλαδή πάλι εξωτερικευμένο – αλλοτριωμένο….”

Η αρχαία τραγωδία εκφράζει χωροχρονικά όχι μόνο ανθρώπινες σχέσεις σε σύγκρουση – βιωμένη οδύνη αλλά και μια γενικότερη αντίληψη – σύλληψη του τότε κόσμου μέσα στα όρια της φυλετικής ζωής και της ανθρώπινης ευαισθησίας που βγαίνει από τις σχέσεις ηγεμόνεψης των ελληνικών φυλών πάνω στους αυτόχθονες και στον περίγυρο. Ενώ οι άνθρωποι που ζήσανε τον εμφύλιο πόλεμο – ο σύγχρονος άνθρωπος – εκφράζει και τέτοιες καταβολές αλλά σε μια νέα αντίληψη  – σύλληψη του κόσμου που δεν είναι οπωσδήποτε παγανιστική – ειδωλολατρική – ηρωική. Είναι το αποτέλεσμα ενός κόσμου που έχει βγει όχι από την φυλετική εξωτερίκευση – αλλοτρίωση, δηλαδή ήρωας, βασιλιάς, θεός και το αντίθετό του αλλά από το ξεπέρασμά του που είναι άνθρωπος, χριστός, θεός, σοσιαλισμός και το αντίθετό του, δηλαδή πάλι εξωτερικευμένο – αλλοτριωμένο.

“…Στο ερώτημα γιατί ο εραστής της μάνας να είναι φασίστας, χαφιές και προδότης υπό εκτέλεση
– που μπορεί και να είναι – αλλά να είναι και το αντίθετο –
ΕΑΜοκομμουνιστής, πράκτορας, προδότης
– ενώ θα μπορούσε να είναι απλά εραστής εκτελεσμένος…”

Έτσι έχουμε μια νέου τύπου ρατσιστική εκδήλωση επιβολής. Στο ερώτημα γιατί ο εραστής της μάνας να είναι φασίστας, χαφιές και προδότης υπό εκτέλεση (που μπορεί και να είναι – αλλά να είναι και το αντίθετο – ΕΑΜοκομμουνιστής, πράκτορας, προδότης – ενώ θα μπορούσε να είναι απλά εραστής εκτελεσμένος) -. Για να ξεπλύνει τον οικογενειακό φυλετικό κώδικα τιμής; ή την εξαρτημένη εθνική τιμή ο υποστασιακά μυθοποιημένος βυζαντινο – αγιογιωργικός αντάρτης που θα τιμωρηθεί μεν κι αυτός με εκτέλεση και μετά θάνατο θα δικαιωθεί και θα εξαγιασθεί (“τώρα” στη ταινία του Αγγελόπουλου). Έτσι έχουμε όχι μια διάσταση του σύγχρονου ανθρώπου που ενεργεί, σφάλει, εξεγείρεται, υποφέρει, μεγαλώνει σαν συνείδηση, αλλά τον αγγελοπουλικό ήρωα – ιδέα που αποδίδει “δικαιοσύνη” όταν αυτός θέλει και όπου αυτός θέλει.

Δηλαδή, σήμερα μια νέα ευδιάκριτη κοσμοαντίληψη που δεν αναγνωρίζει ότι η ειδωλολατρεία είναι το ξεπέρασμα του κανιβαλισμού, ότι ο χριστιανισμός είναι το ξεπέρασμα του σκλαβισμού, ο σοσιαλισμός το ξεπέρασμα του φασισμού, αλλά ότι ολόκληρη αυτή η πραγματική αντιφατική οδυνηρή πόρευση ούτε πια πρέπει αν υποταχθεί ούτε πια να εξυγιανθεί, αλλά να εξουδετερωθεί βιολογικά από τους νεοφασίστες ευνούχους του θανάτου όχι με τους ξεπερασμένους χιτλερικού φούρνους αλλά με τον έλεγχο και την χρήση της υδρογονικής κάθαρσης που μας ετοιμάζουν, αποκοιμίζοντας “υλικά” και “πνευματικά” την εξέγερση και την αντιφατική παγίδα υποκειμενικού και βιολογικού θανάτου που το ξεπέρασμά του τώρα όσο ποτέ άλλοτε είναι η συνολική αναγνώριση του άλλου, το μεγάλωμα – όσες “θυσίες” κι αν χρειαστούν -της ανθρώπινης ενδόμυχης σχέσης.

Σταύρος Τορνές

1976

για τον Σταύρο Τορνέ: “Ποιος ήταν ο Σταύρος Τορνές; – ένα κείμενο του Louis Skorecki”


Θόδωρος Αγγελόπουλος: ταξίδι στην αιωνιότητα, στο φως

“Δεν έχω άλλο σπίτι από το ταξίδι”

“Το όριο, το τέλος ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο, τα σύνορα ζωής και θανάτου.
Τα όρια ανάμεσα στον έρωτα, στις ανθρώπινες σχέσεις, στην επικοινωνία.
Αυτή η έννοια του ορίου, του τέλους ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο,
μπαίνει σαν θέμα των συνόρων με την ευρύτερη έννοια,
όχι μόνο τη γεωγραφική αλλά και της ζωής και του θανάτου”

“Δεν έχω άλλο σπίτι από το ταξίδι”

“Εγώ δε μπορώ να δω τη ταινία, από τη ταινία κρατάω το ταξίδι, το ταξίδι με τη Καβαφική έννοια”

‎”Ενας θεατής αρκεί για να δικαιώσει μια ταινία. Η συνάντηση δύο βλεμμάτων. Τα υπόλοιπα είναι ιστορίες του ταμείου”

Η οικονομική κρίση

«Η κατάσταση είναι απαίσια, όλα αυτά για τα οποία πολεμήσαμε, δεν ήρθαν ποτέ, η Ευρώπη έγινε ένα όνειρο που γρήγορα κατέρρευσε και δεν βλέπω διέξοδο».

Η Ευρώπη – ένα όνειρο

«Η Ευρώπη ήταν ένα όνειρο που γκρεμίσθηκε πολύ γρήγορα. Δεν είμαστε μόνοι. Σε σοβαρή οικονομική δυσκολία, βρίσκονται και η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, η Ισπανία και ακόμη και εσείς στην Ιταλία, δεν είστε και τόσο καλά. Ίσως, τελικά, χρεοκόπησε η Ευρώπη»

“Στη δυτική φιλοσοφία δεχόμαστε ότι παρόν και παρελθόν είναι έννοιες ξεχωριστές. Για τους ασιάτες ο χρόνος είναι ενιαίος. Εγώ αισθάνομαι ότι χάνω την έννοια του τι είναι παρελθόν και τι είναι παρόν. Είμαστε ένα όλον, παρελθόν και παρόν. Η Ιστορία δεν είναι ιστορία που έγινε και την ξεχάσαμε, ξανάρχεται με άλλες μορφές. Όταν δεν τη διαβάζουμε σωστά δεν διαβάζουμε σωστά το παρόν. Μπορεί να μιλήσει κανείς γι’ αυτά που συμβαίνουν σήμερα, χωρίς αυτό να έχει σχέση με ό,τι έγινε χθες ή πολλά χρόνια πριν; Όλα μαζεύονται και γίνονται μια ανάγνωση του σήμερα, που μας βοηθά να πάμε στην επόμενη στιγμή, που είναι το μέλλον”.

Η Ιστορία
“Μέσα στην ταινία υπάρχει η Ιστορία με κεφαλαίο και η ιστορία με μικρό, η ιστορία ενός έρωτα που τελικά μπορεί να είναι πιο δυνατή από τη μεγάλη ιστορία. Την εποχή της πολιτικοποίησης, όταν κοιτάζαμε ψηλά αισθανόμασταν πολιορκητές του ουρανού. Τότε δεν βλέπαμε πόσο η ατομική ιστορία του καθένα μπορεί να επηρεάσει τον κόσμο. Τότε νομίζαμε ότι ήμασταν υποκείμενα της ιστορίας. Τώρα δεν ξέρω αν είμαστε υποκείμενα ή αντικείμενα”.

Το “χειροποίητο σινεμά”
“Στην εποχή του ψηφιακού σινεμά επιμένω στο “χειροποίητο” σινεμά γιατί είναι πείσμα είναι και ανάγκη”.

Η “καταγωγική εικόνα”
“Στα Ζαγοροχώρια, την πρώτη στιγμή που ανακάλυψα το χώρο της αναπαράστασης ήταν μια μέρα βροχερή, όταν η υγρασία είχε μουσκέψει την πέτρα στα σπίτια, υπήρχε μια ελαφριά ομίχλη, οι γυναίκες χάνονταν στα ερείπια και από κάπου ακουγόταν μια γέρικη φωνή να τραγουδά το “Μια κοντούλα λεμονιά”. Δεν απομακρύνθηκα ποτέ από αυτή την εικόνα.

“Δεν έχω άλλο σπίτι από το ταξίδι”
Επί σαράντα χρόνια κάνω αυτό που ονειρεύομαι; να ταξιδεύω κι όταν φτάνω σε ένα λιμάνι να ξεκινάω για το επόμενο. Δεν έχω άλλο σπίτι από το ταξίδι. Όλα γεννιούνται πάνω στο ταξίδι. Η ιδανική θέση είναι πλάι σε κάποιον που οδηγεί, με ανοιχτό το παράθυρο και το τοπίο να φεύγει. Αν δεν μπορούσα να ταξιδεύω θα αισθανόμουν φυλακισμένος. Ανεξάρτητα από αν έχει ή όχι επιτυχία η ταινία, ούτως ή άλλως το ταξίδι είναι κερδισμένο”.

Landscape In the Mist - a film by Theo Angelopoulos


One Important Note:

In Comments section there is an extensive collection of articles and posts about life, work and death of Theo Angelopoulos.

If anybody of the copyright owners minds me publishing it here for the use of Angelopoulos΄ fans, please contact me and I΄ll delete it.


Louis Bunuel – The Milky Way

“it is certain, because impossible…”

"Ότι πιστεύω δεν μπορεί να αποδειχθεί" - Η Παρθένος Μαρία εμφανίζεται σε έναν από τους ήρωες της ταινίας του Λουί Μπουνιουέλ

“I’m still an atheist, thank God.” – Louis Bunuel

"it is certain, because impossible..."

“The Milky Way – La voie lactée – O Γαλαξίας – 1969 (1.37hr)

Ο Luis Bunuel διερευνά την ιστορία του χριστιανισμού και των αιρέσεων του μέσα στον χρόνο, αλλά και τις διώξεις των αιρετικών  από την επίσημη εκκλησία. Δύο γάλλοι αγύρτες κάνουν ένα προσκύνημα στον τάφο του St. James  στην Ισπανία και έρχονται αντιμέτωποι με το διάβολο, την Παρθένα Μαρία, με αιρετικούς, ιερείς, επαναστάτες και τρελούς.

"Θεός και Έθνος είναι ένα αχτύπητο δίδυμο, που έσπασε όλα τα ρεκόρ επεκτατισμού, κατοχής και αιματοχυσιών" - Λουί Μπουνιουέλ

Ο Bunuel αναμιγνύει χρονικές περιόδους και κινηματογραφικές μορφές, τη μυθιστοριογραφία και τις αποδεικτικές μεθόδους, σε ένα φιλμ πολλαπλών αναφορών και συμβολισμών.

"Αν κάποιος θα μπορούσε να μου αποδείξει αυτή τη στιγμή την ύπαρξη του Θεού, με όλη του την λαμπρότητα, δεν θα μου άλλαζε ούτε μια πτυχή της συμπεριφοράς μου" - Λουί Μπουνιουέλ

Ο Γαλαξίας είναι ένα φιλμ που επιχειρεί να εξετάσει το δόγμα του χριστιανισμού μέσα από τις μετέωρες διακηρύξεις του, την διγλωσσία του και τις δεισιδαιμονίες του.

“Πίστευε επειδή είναι παράλογο”