"We don't see things as they are, we see them as we are" Anais Nin

Transformations

"τα όρια του ερωτικού συγκλονισμού με τον υπαρξιακό τρόμο, είναι συγκεχυμένα..."

κείμενο: Υ.Κ.

Η φωτογραφία που κοτάζω έχει αποσπαστεί βίαια απο μια ενότητα της Θυσίας του Ταρκόφσκι και εκτυπώθηκε στο εξώφυλλο του περιοδικού Ποζιτίφ, αρ. 304/1986.

Θα την ονόμαζα “κρίση της Αντελαίντε”. Φαίνεται να έχει ληφθεί από απόσταση μεσαίου πλάνου (στη ταινία αποτελεί ένα πλάνο αμερικαίν). Η γυναίκα είναι μια άλλη μορφή της αγγλίδας ηθοποιού Σούζαν Φλήτγουντ. Ο άντρας είναι μια μεταμφίεση του Σουηδού ηθοποιού Σβάν Φόλτερ. Αμφιβάλλω αν τους ανήκει το πραγματικό τους όνομα, γιατί στη φωτογραφία είναι η Αντελαίντε και ο Βίκτορ. Ο απληροφόρητος αναγνώστης αγνοεί ακόμη κι αυτά τα συμπτωματικά τους ονόματα. Θα τους αποκαλούσα “ο άντρας” και “η γυναίκα”.  Αμφιβάλλω ακόμη αν είναι ηθοποιοί, γιατί έχουν φανερά απομονωθεί  απ’ τη δομή και τη λειτουργία των ρόλων τους.

Ο Βίκτορ και η Αντελαίντε βρίσκονται στο χώρο ενός αστικού σπιτιού. Το παρκεταρισμένο πάτωμα, μια καρέκλα με σκαλιστά πόδια, ένα άλλο έπιπλο στο βάθος, αποτελούν δείχτες αυτού του χώρου.

Είναι καθισμένοι στο πάτωμα. Δεν ξέρουμε για ποιό λόγο. Τους βλέπουμε για πρώτη, μοναδική κι ανεξέλεχτη φορά. Ξέρουμε ότι φωτογραφήθηκαν ζωντανοί.. Στο ορθογώνιο όμως πλαίσιο της φωτογραφίας είναι νεκροί. Ο θάνατος είναι μια σημασία που συνδηλώνει κάθε φωτογραφία. Ακριβώς γιατί είναι οριστική και αμετάκλητη.

Η Αντελαίντε βρίσκεται στην αγκαλιά του Βίκτορ. Σε μια στάση του σώματος που δεν είναι απλώς ασυνήθιστη, αλλά οριακή και ανέλεγκτη. Σημαίνει την απελπισία του υλικού σώματος της Αντελαίντε. Ίσως να επιχειρεί μάταια να επικοινωνήσει και με την τρομαγμένη ψυχή της. Η σημασία του τραγικού απορρέει όχ απ’ τις ορατές αυτές καταδηλώσεις, αλλά από την απουσία κάποιων άλλων ηχητικών καταδηλώσεων. Δεν ακούμε ούτε την ομιλία των σωμάτων, ούτε την ομιλία των φωνών και των ψιθύρων. Τι εκφέρει απεγνωσμένα η Αντελαίντε, και τι συνεκφέρει παρηγορητικά ο Βίκτορ; Ποιά σημεια με εξουσιοδοτούν να χρησιμοποιήσω αυτά τα επιρρήματα τρόπου; Μήπως έτσι συμπληρώνω εγώ αυθαίρετα την εικόνα, εξωθώντας την προς το σύμβολο; Διαβλέπω έναν τέτοιο κίνδυνο.

Ερευνώντας, αντιλαμβάνομαι ότι η φωτογραφία μπορεί να μετατραπεί απο εικονικό σε συμβολικό σημείο. Κυρίως γιατί έχει αποσπαστεί απ’ το φιλμικό κείμενο του Ταρκόφσκι, είναι ακίνητη και σιωπηλή (όχ βουβή). Δεν αντέχω στον πειρασμό να την επανεντάξω σε αυτό, τουλάχιστον στην ενότητα που ονόμασα “κρίση της Αντελαίντε”. Έτσι θα αναφερθώ στον ευρύ χώρο του δωματίου, όπου βηματίζουν, κάθονται ή κοιτάζον οι υπόλοιποι, ο Αλεξάντερ, η Τζούλια, ο Όττο, η Μάρτα. Θα ακούσω τον ανέμο να μπαίνει σηκώνοντας τις κουρτίνες. Θα συγκεντρώσω τα βλέμματα που ταξιδεύουν στον έξω φιλμικό χώρο ή κοιτούν αφηρημένα πάνω στην Αντελαίντε και τον Βίκτορ. Θα ακούσω τον ταραγμένο, θρυμματισμένο λόγο της πρώτης. Το βραχνό κλάμα της . Τη θανάσιμη απορία της:  “Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι;”, “Θεέ μου”, “Εγώ φταίω για όλα, είναι η τιμωρία μου”, “Δεν το αντέχω άλλο”. Μόλις συλλαμβάνω τα λόγια του Βίκτορ που τα αφήνει μαλακά στο αυτί της Αντελαίντε, στην ατμόσφαιρα. Βλέπω την κίνηση που έχε αδρανήσει. Έτσι όμως, συμπληρώνω τη φωτογραφία με εξειδικευμένα στοιχεία, στα οποία δεν ανήκει πια ως σημαίνον. Την εξηγώ με την απώλειά της. Γιατί τη χάνω τελικά μέσα στο χρόνο του μικροσυστήματος το οποίο αποτελεί η ενότητα “κρίση της Αντελαίντε”, στην ταινία του Ταρκόφσκι “Θυσία”.

Η στάση των σωμάτων, τα ξέσκεπα πόδια της Αντελαίντε, η ένταση που έχει επικαθήσει στα επιμέρους σημεία σαν συνδετική ύλη τους, μπορούν να γεννήσουν μια σημασία ερωτικού πάθους. Τα όρια του ερωτικού συγκλονισμού με τον υπαρξιακό τρόμο, είναι συγκεχυμένα, σ’ αυτό το σημαντικό πεδίο. Η φωτογραφία αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα παράδειγμα, το οποίο τελικά δεν θα ήταν αληθινό, ούτε ψεύτικο.  Ο Ταρκόφσκι έλεγε: “μπορώ να πω ότι η εικόνα εκτείνεται στο άπειρο και οδηγεί στο απόλυτο”, (στο “Σμιλεύοντας το Χρόνο”). Με ενθάρρυνε να προεκταθώ.

Τι είναι τελικά αυτό που βλέπω; Φωτογράφημα ή φωτογραφία; Μια φωτογραφία του Ταρκόφσκι ή του Σβεν Νίκβιστ; Ένα ελάχιστο κομμάτι εκτυπωμένου σε χαρτί φιλμ, ή μια έγχρωμη φωτογραφία στο εξώφυλλο του περιοδικού Ποζιτίφ; Πάντως τα χρώματα, ο φωτισμός, οι σκιές, τα σχήματα της φωτογραφίας διαφέρουν απο εκείνα του φωτογράμματος. Αν τολμούσα να ακινητοποιήσω την ίδια εικόνα σε μια προβολή βιντεογραφημένης ταινίας της Θυσίας, θα είχα μια τρίτη εκδοχή της. Η αλλοίωση των στοιχείων έκφρασης θα ήταν εντονότερη.

Τελικά, η φωτογραφία, το φωτόγραμμα, το βιντεόγραμμα του Βίκτορ και της Αντελαίντε σε κρίση, δεν είναι τίποτε απ’ αυτά. Συνιστά φευγαλέα ή άπνοη εικόνα που εγώ σχολιάζω, και άρα τη μεταθέτω στη τάξη του φυσικού λόγου. Μια εικόνα που δεν ανήκει πια ούτε στον Ταρκόφσκι ούτε στο Ποζιτίφ. Είναι έξω από το φιλιμικό κείμενο του πρώτου αλλά και του σώματος του περιοδικού. Έχει αποσπαστεί απ’ το ζώντα χώρο του συστήματος της ταινίας κι απ’ το εξώφυλλο του περιοδικού. Αναλώθηκε σε λέξεις. Έγινε μια μεταγλωσσική αφήγηση. Μεταβλήθηκε σε γλωσσικά πολλαπλά σύμβολα, ενώ ήταν σύστημα εικονικών σημείων. Τολμώ να πω ότι δεν είναι μια εικόνα του Ταρκόφσκι, αλλά δική μου. Τώρα έχει γίνει και δική σας. Είναι επιτέλους μια εικόνα που μεταμορφώνεται κι εξελίσσεται προοδευτικά. Δεν έχει μόνο αισθητική αλλά και οικονομική αξία. Έχει παραχθεί και μεταδίδεται, κυκλοφορεί απο αναγνώστη σε αναγνώστη, από χρήστη σε χρήστη, από πομπό σε δέκτη, μεταφέροντας κάποιο μήνυμα.

Η φωτογραφία αυτή είναι και μέσο επικοινωνίας.

κείμενο: Υ.Κ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s