"We don't see things as they are, we see them as we are" Anais Nin

Alexandros Massavetas “Going Back to Constantinople – Istanbul, a City of Absences”

Περιδιάβαση στις μνήμες της Πόλης

Η βυζαντινή και ρωμαίικη κληρονομιά σ’ έναν τόπο που ακροβατεί μεταξύ πολιτισμών

Του Αντωνη Καμαρα – δημοσίευση της εφημερίδας ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 8/7/2007

Alexandros Massavetas

Going Back to Constantinople – Istanbul, a City of Absences

εκδ. Athens News

Το βιβλίο του Αλέξανδρου Μασσαβέτα «Going Back to Constantinople» («Επιστρέφοντας στην Κωνσταντινούπολη») είναι άξιο του τίτλου του. Σε πρώτη ματιά είναι ένας ταξιδιωτικός οδηγός της άλλοτε Κωνσταντινοπούλης ως έχει σήμερα. Στην πορεία διαπιστώνει κανείς όμως ότι ο συγγραφέας, με τα τεχνάσματα που χρησιμοποιεί για να μας αποδώσει αυτή την απογραφή, τη γνώση που την περιβάλλει, την προσαρμοστικότητα που στρατολογεί εν τω έργω, καταλήγει ο ίδιος να είναι αυτό που περιγράφει: ένας Πολίτης ξανά στην Πόλη, παντοιοτρόπως σε διαρκές όσο και πολυσχιδές αλισβερίσι.

Αδιαμφισβήτητα ο Μασσαβέτας παρέχει τον πληρέστερο και πλέον επίκαιρο οδηγό της Βυζαντινής και Ρωμαίικης κληρονομιάς της Πόλης, από την Παναγία την Μουχλιώτισσα, τη μόνη βυζαντινή εκκλησία που δεν μετετράπη σε τζαμί και φυλάσσεται σήμερα από Αραβοορθόδοξους επιστάτες, όπως άλλωστε σχεδόν όλες οι ορθόδοξες εκκλησίες, μέχρι την αστική αρχιτεκτονική του Πέραν (Μπέιογλου) των Ρωμιών, που τα τελευταία χρόνια έχουν ανακαλύψει και ανασκευάζουν οι πλέον πεφωτισμένοι Τούρκοι και αλλοδαποί λάτρεις της Πόλης. Δεν υπάρχει απομεινάρι των βυζαντινών τειχών που δεν θα περπατήσει, σκουπιδαριό που δεν θα αψηφήσει για να ξετρυπώσει το ένδοξο απομεινάρι που κρύβεται μέσα του, και πόρτα που δεν θα παραβιάσει, με τη βοήθεια των απανταχού παιδιών, κουρδικής συνήθως καταγωγής. Η βυζαντινή κληρονομιά είναι το άγνωστο σκηνικό των παιχνιδιών της αλάνας τους.

Δεν περιορίζεται όμως στα του οίκου μας. Στο Αρμενικό Πατριαρχείο στο Κούμκαπι θα μπορέσει να εξηγήσει στον σκανδαλιζόμενο Αρμένη επιστάτη ότι οι αλαλάζουσες Αιθιοπίδες μονοφυσίτισσες, πρόσφατες μετανάστιδες στην Πόλη που προσήλθαν στην αρμένικη εκκλησία επειδή τη θεωρούν την πλέον συγγενική, δεν μαγαρίζουν την ιερότητα του χώρου θορυβώντας, αλλά προσεύχονται εκστατικά. Στο Χάσκιοϊ επισκέπτεται το Εβραϊκό Γηροκομείο και μπορεί να ανταποδώσει τη φιλοφρόνηση των γηραιών κυριών, που του απευθύνονται με τα άπταιστα ελληνικά που έμαθαν από τους Ρωμιούς φίλους της νεότητάς τους, μιλώντας τους Λαντίνο. Αυτή η περιέργεια και βαθιά γνώση για τον Αλλον είναι που δίνει στον συγγραφέα τα μέσα να αναζητήσει την πάλαι ποτέ Πόλη, να την κατανοήσει και να αναδείξει τη συνύπαρξή της με τη σημερινή. Γίνεται έτσι τόσο Πολίτης όσο και η Μαρία Παλαιολογίνα, Βυζαντινή πριγκίπισσα που παντρεύτηκε τον Χάνο των Μογγόλων, για να εξυπηρετήσει τις γεωπολιτικές ανάγκες της Αυτοκρατορίας. Μετά τον θάνατο του Χάνου θα γυρίσει στην Πόλη και θα χτίσει, το 1285, την προαναφερθείσα Παναγιά Μουχλιώτισσα, την Παναγιά των Μογγόλων.

Ορθώς αναδεικνύεται άλλωστε η απροθυμία και άλλοτε η ανικανότητα της τουρκικής Πολιτείας να προφυλάξει επαρκώς την κληρονομιά της Πόλης. Ισως υποδορίως το βιβλίο του Μασσαβέτα να διακατέχεται από ένα ιερό μένος: την αποφασιστικότητα, μέσω της καταγραφής, να υπενθυμίσει ότι η Πόλη ποτέ δεν θα απολέσει την ελληνικότητά της. Αλλά όχι οποιαδήποτε ελληνικότητα. Η αυταρέσκεια, πνευματική νωθρότητα και αρτιοσκλήρωση που χαρακτηρίζουν την ελλαδική, πλειοψηφική κουλτούρα, έχει τόσα να διεκδικήσει από την Πόλη του Μασσαβέτα όσο και η κεμαλικής προέλευσης τουρκική κουλτούρα. Οχι και τόσα πολλά…

Υπό αυτό το πρίσμα ο Μασσαβέτας εκπροσωπεί επάξια τους εκαντοντάδες πια Ελληνες που έχουν μετοικήσει στην Πόλη τα τελευταία χρόνια. Ολοι τους έχουν «επιστρέψει» στην Κωνσταντινούπολη και τελούν εν γνώσει της ελληνικότητάς της. Οθωμανιστές, μουσικοί, πολιτικοί επιστήμονες, δημοσιογράφοι, χρηματιστές, μποέμηδες, νοηματικά και υλικά κατασκευάζουν τη δικιά τους Πόλη. Και είναι σίγουρα ευτυχείς που δεν ζουν απλά και μόνο σε μια Αθήνα επί του Βοσπόρου, αλλά ακροβατούν μεταξύ πολιτισμών.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s