"We don't see things as they are, we see them as we are" Anais Nin

Ο φαντασιόπληκτος μύθος του ισραηλινού λόμπι και η εξουσία του πάνω στις ΗΠΑ

Του ΧΡΟΝΗ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΥ*

Οι τελευταίες ισραηλινές φρικαλεότητες ενάντια στους ανυπεράσπιστους Παλαιστινίους στη Γάζα, που πραγματοποιήθηκαν με την πλήρη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών από Ισραηλινούς μισθοφόρους που έριχναν σε αθώους ανθρώπους αμερικανικές βόμβες από αμερικανικής κατασκευής μαχητικά, φέρνουν άλλη μια φορά στην επιφάνεια τη διαμάχη για τον ξεχωριστό ρόλο που το ισραηλινό λόμπι διαδραματίζει στην αμερικανική πολιτική και την υποτιθέμενη υπεροχή της εβραϊκής δύναμης στην άσκηση επιρροής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής προς τη Μέση Ανατολή.

Η ξεχωριστή σχέση μεταξύ Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών δεν αποτελεί φυσικά μυστικό για κανέναν. Το Ισραήλ λαμβάνει ετησίως πάνω από 3 δισεκατομμύρια δολάρια, με αποτέλεσμα να καθίσταται η μεγαλύτερη χώρα αποδέκτης αμερικανικής εξωτερικής βοήθειας, και η υποστήριξη για το Ισραήλ μέσα στις Ηνωμένες Πολιτείες διαπερνά κομματικές γραμμές, ενώ επικρίσεις για τις πολιτικές του Ισραήλ πολύ συχνά προκαλούν υστερία του είδους που ταυτίζεται περισσότερο με κλειστές παρά ανοιχτές κοινωνίες. Αλλά είναι επίσης αληθινό ότι μετά τη δημοσίευση, το 2006, του κειμένου «Το Ισραηλινό Λόμπι και η Εξωτερική Πολιτική των ΗΠΑ» από τους John Mearsheimer και Stephen Walt (που το 2007 είχε τεράστια εμπορική επιτυχία), το θέμα γύρω από το ισραηλινό λόμπι και η σχέση της Αμερικής με το Ισραήλ έχουν εξάψει δημόσιες συζητήσεις, που θα ήταν σχεδόν αδύνατον πριν να προβληθούν δημοσίως.

Εντούτοις, η επικρατούσα άποψη ότι ο λόγος για την ισχυρή αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ είναι αποτέλεσμα της υποτιθέμενης τεράστιας επιρροής και δύναμης που διαθέτει το ισραηλινό λόμπι στηρίζεται σε απλές εικασίες και άτοπα επιχειρήματα και ουσιαστικά αποδεσμεύει τις ΗΠΑ από την πολιτική ευθύνη που έχουν για το δράμα των Παλαιστινίων.

Κατ’ αρχάς, εκείνοι που τάσσονται υπέρ του Ισραήλ εξηγούν ότι ο λόγος για την αναμφισβήτητα ισχυρή στήριξη που έχει το Ισραήλ από τις ΗΠΑ είναι κατά ένα μεγάλο μέρος ηθικός. Ο αντίκτυπος του Ολοκαυτώματος, υποστηρίζει το πλήθος που τάσσεται υπέρ του Ισραήλ, είναι τεράστιος όχι μόνο στην εβραϊκή ισραηλινή κοινωνία, αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες αισθάνονται ότι έχουν ένα ειδικό χρέος να ξεπληρώσουν προς τους Εβραίους Ισραηλινούς. Περαιτέρω, με το Ισραήλ να είναι η μόνη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή και ταυτόχρονα περικυκλωμένο από «εχθρούς» που επιδιώκουν την καταστροφή του, η υποχρέωση ηθικής στήριξης προς το εβραϊκό κράτος είναι τεράστια, κάτι το οποίο εξηγεί επίσης γιατί οι χριστιανοί φονταμενταλιστές στις ΗΠΑ είναι μεταξύ των ισχυρότερων συνηγόρων του Ισραήλ.

Εκτός αν κάποιος λαμβάνει σοβαρά υπόψη τα παραμύθια, είναι αρκετά εύκολο να απορριφθούν οι ηθικές εξηγήσεις για την ξεχωριστή βοήθεια και στήριξη που παρέχουν οι ΗΠΑ προς το Ισραήλ. Εάν αφηρημένες ηθικές αρχές καθοδηγούν τη στήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ, οι ΗΠΑ θα πρέπει να ήταν ήδη ο ηθικός αντιπρόσωπος σε όλο τον κόσμο, αντί ένας διαβόητος αντίπαλος των μεγαλύτερων προοδευτικών παγκόσμιων αιτημάτων (ενάντια σε σημαντικά ψηφίσματα για τον πυρηνικό αφοπλισμό, αντιδραστικές θέσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίου, ενάντια στην καθιέρωση ενός Διεθνούς Δικαστηρίου) και στενός συνεργάτης με μερικά από τα πιο βάναυσα στρατιωτικά καθεστώτα που εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια του δεύτερου μέρους του 20ού αιώνα στη Λατινική Αμερική, την Ασία και την Αφρική.

Στο επικριτικό ή αντι-ισραηλινό στρατόπεδο, οι εξηγήσεις για τον ρόλο του ισραηλινού λόμπι και το θέμα της σχέσης μεταξύ του Ισραήλ και των ΗΠΑ διαφοροποιούνται έντονα και φαινομενικά επιφέρουν περαιτέρω σύγχυση γύρω από την αστεία αντίληψη ότι το Ισραήλ είναι αυτό που έχει πλέον το πάνω χέρι στη σχέση του με τις ΗΠΑ. Παραδείγματος χάριν, ενώ οι Mearsheimer και Walt εξέφρασαν την ανησυχία τους για την επιρροή του ισραηλινού λόμπι στην αμερικανική πολιτική, αγνοώντας όμως να αναλύσουν τη θέση και τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ, αναλυτές όπως ο James Petras πηγαίνουν πολύ πιο μακριά και υποστηρίζουν ότι το ισραηλινό λόμπι είναι στην πραγματικότητα τόσο ισχυρό που έχει ουσιαστικά καταστήσει αποικία του την αμερικανική πολιτική και την κοινωνία, σε σημείο που το Ισραήλ υπαγορεύει τώρα την πορεία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Ο Petras υπογραμμίζει ότι το Ισραήλ «δεν έχει πρακτικά καμία οικονομική αξία για τις Ηνωμένες Πολιτείες… και έχει τα δικά του ηγεμονικά, στρατιωτικά και πολιτικά συμφέροντα στην κυριαρχία της Μέσης Ανατολής» και διατείνεται ότι ο πόλεμος στο Ιράκ ήταν έργο των χειρών των νεο-συντηρητικών, που ενεργούσαν ως πράκτορες του Ισραήλ (ως πράκτορες του Ισραήλ κατονομάζει άτομα, όπως ο Paul Wolfowitz, ο Richard Perle, ο Elliott Abrams) για να προωθήσουν τα θέματα ασφαλείας και τις ηγεμονικές επιδιώξεις του Ισραήλ στην περιοχή. Στηρίζει αυτή την αξίωση με τον ισχυρισμό ότι ο πόλεμος στο Ιράκ δεν είχε καμία σχέση με τα πετρελαϊκά συμφέροντα και πως τόσο η πετρελαϊκή βιομηχανία όσο και ισχυρές προσωπικότητες στο Πεντάγωνο είχαν αντιταχθεί στον πόλεμο.

Ισως καθόλου παράδοξα, στην περιγραφή του για τη φαινομενικά πανίσχυρη επιρροή του ισραηλινού λόμπι στη διαμόρφωση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, ούτε ο Petras εξετάζει το εν λόγω καλούπι ισχύος. Ισως γιατί τόσο η κοινή λογική όσο και μια σκληρή πολιτική και ιστορική ανάλυση θα υπαγόρευαν ότι η υπερδύναμη («αυτοκρατορία», αποκαλεί τις ΗΠΑ σε πολλά από τα έργα του ο Petras) είναι αυτή που χρησιμοποιεί το Ισραήλ ως μισθοφόρο για να διατηρήσει την ασφάλεια και τα ηγεμονικά συμφέροντά της στη Μέση Ανατολή και όχι το Ισραήλ τις ΗΠΑ;

Για έναν όχι λιγότερο σκληρό επικριτή των ΗΠΑ και του Ισραήλ από τον Noam Chomsky, η ιδέα ότι η αμερικανική εξωτερική πολιτική καθορίζεται από το ισραηλινό λόμπι είναι όντως απλά αστεία. Ο Chomsky επισημαίνει ότι το ισραηλινό λόμπι είναι βεβαίως ιδιαίτερα ισχυρό στα ζητήματα που δεν αφορούν ιδιαίτερα τα κέντρα αμερικανικής εξουσίας, αλλά το ίδιο πράγμα ισχύει για το πολωνικό λόμπι, το αρμενικό λόμπι και άλλα λόμπι. Ο Chomsky σωστά παρατηρεί ότι η όλη υπόθεση τίθεται υπό δοκιμασία όταν συγκρούονται οι πολιτικές του ισραηλινού λόμπι με εκείνες των κέντρων της αμερικανικής εξουσίας. Σε αυτή την περίπτωση, τονίζει ο Chomsky και υπάρχουν πάρα πολλά παραδείγματα, το ισραηλινό λόμπι εξαφανίζεται γρήγορα από το προσκήνιο. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα που αναφέρει ο Chomsky ήταν μια περίπτωση όπου η Αμερικανική Ισραηλινή Επιτροπή Δημοσίων Υποθέσεων προωθούσε δυναμικά ένα ψήφισμα, το ψήφισμα 362, με το οποίο ουσιαστικά καλούσε τον πρόεδρο των ΗΠΑ να ξεκινήσει μια διεθνή εκστρατεία για τον γενικό αποκλεισμό του Ιράν. Η πρόταση κινητοποίησε αρχικά πολλούς στην αμερικανική Βουλή, που έτρεξαν να την υπογράψουν. Ομως, ο Λευκός Οίκος κατσούφιασε με την ιδέα, επισήμανε πως δεν θέλει να συρθεί σε έναν πόλεμο με το Ιράν, στο τέλος καταψηφίστηκε η όλη πρόταση και το ισραηλινό λόμπι, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Chomsky, «εξαφανίστηκε στο δάσος».

Ο Chomsky, να το τονίσουμε ξανά, δεν αρνείται ότι το ισραηλινό λόμπι είναι ισχυρό. Αλλά σημειώνει, και πολύ σωστά με όλα τα διαθέσιμα δεδομένα, ότι η επιρροή του δεν μπορεί καν να αρχίσει να συγκρίνεται με την επιρροή της Επιχειρησιακής Στρογγύλης Τράπεζας (Business Roundtable), του Εμπορικού Επιμελητηρίου, ή ακόμα με την επιρροή του λόμπι των Αμερικανών δικηγόρων.

Στον κόσμο της πολιτικής, οι μύθοι και οι φαντασίες αφθονούν. Αλλά η φαντασία ενός παντοδύναμου, ανίκητου ισραηλινού λόμπι, που έχει φέρει υπό τον έλεγχό του μια παγκόσμια αυτοκρατορία και τη χρησιμοποιεί ως πιόνι για να εξυπηρετήσει τα στρατηγικά συμφέροντα του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή, είναι παρασάγγας η πιο εξωφρενική.

* Ο Χρόνης Πολυχρονίου δίδαξε για πολλά χρόνια ως αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων σε διάφορα πανεπιστήμια των ΗΠΑ και είναι εταίρος του Διεθνούς Προγράμματος Κριτικής Παιδαγωγικής στο McGill University

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 10/02/2009

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s