"We don't see things as they are, we see them as we are" Anais Nin

Η εις κόσμον κάθοδος του πατέρα Εφραίμ – του Νίκου Γ. Ξυδάκη

Η εις κόσμον κάθοδος του πατέρα Εφραίμ

Tου Νικου Γ. Ξυδακη

Hμερομηνία δημοσίευσης: 30-11-08

εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η επικείμενη παραίτηση του αρχιμανδρίτη Εφραίμ, ηγουμένου της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου, μετά τη συνάντησή του με τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίο, πνευματικό επόπτη του Αγίου Ορους, είναι μια δραματική, καίτοι αναμενόμενη, πράξη· κορυφαίο επεισόδιο στο ντοστογιεφσκικό δράμα που ξετυλίγεται εδώ και καιρό.

Ο π. Εφραίμ είναι ο αδιαφιλονίκητος πρωταγωνιστής του δράματος. Είναι ο άνθρωπος που έδωσε όρκο ακτημοσύνης και ταπείνωσης, που έλαβε το αγγελικό σχήμα του μοναχού, και ως μοναχός προσευχήθηκε, τυραννίστηκε, υψώθηκε, ταπεινώθηκε, εξουσίασε, περηφανεύτηκε, ξεγελάστηκε, ξεγέλασε, συναλλάχτηκε, αμάρτησε, συντρίφτηκε.

Τώρα, αυτός ο μοναχός, ο ταμένος στην προσευχή, τη νηστεία, την αγρυπνία και την υπακοή, σύρεται από την ερημία του ενώπιον του πλήθους, δικάζεται νυχθημερόν από τα μήντια, λογοδοτεί στην κοσμική εξουσία, λιθοβολείται και σταυρώνεται. Γιατί; Δεν μπορούμε να τον δικάσουμε εμείς, ο σκληρότερος δικαστής είναι η συνείδησή του, τα μάτια των αδελφών του μοναχών στο Βατοπέδι και στο Ορος. Ομως τολμώ να πω: λιθοβολείται διότι ξέχασε ότι είναι μοναχός, ξέχασε τους βαρείς όρκους του, ξέχασε την ταπείνωση και την υπακοή, μέθυσε με την εξουσία που του έδιναν το χρήμα και οι διασυνδέσεις, ο συναγελασμός με τις πολιτικές και επιχειρηματικές ελίτ. Μέθυσε, παραφέρθηκε, έγινε άλλος· ο Συναξαριστής θα περιέγραφε: κατελήφθη από ακάθαρτο πνεύμα. Πράγματι, όπως οι δαίμονες πειράζουν τους αθλητές της αρετής στην έρημο, έτσι κι εδώ: ο μοναχός εξήλθε στην κοσμική έρημο, στην έρημο του χρήματος και της εξουσίας, στις πίστες του power game, κι εκεί η εξάρτυσή του απεδείχθη ανύπαρκτη.

Κατελήφθη ολοσχερώς από τον κόσμο. Ποιον κόσμο; Οχι τον κόσμο των τυραννισμένων, των απόκληρων, των αγωνιστών, των ονειροπόλων, των αγαπώντων και καρποφορούντων και κοπιώντων και ψαλλόντων – αλλά από τον κόσμο των άπληστων και των αλαζόνων, τον κόσμο των πολιτικών ελαστικής συνείδησης, τον κόσμο των πλουσίων που εξαγοράζουν ανομήματα με δωρεές. Σε αυτό το πεδίο τούς κανόνες δεν τους ορίζει ο μοναχός, αλλά ο δικολάβος, ο οικονομοτεχνικός σύμβουλος, ο διαχειριστής της off shore, ο μιλημένος κρατικός λειτουργός, ο οπισθόβουλος πολιτικός, ο ευλαβούμενος μπίζνεσμαν. Σε αυτό το πεδίο ο μοναχός θα χάσει, όσο κι αν παριστάνει τον έξυπνο, όσο έξυπνος κι αν είναι: δεν χάνει χρήματα, αλλά χάνει την ψυχή του, την αυτοεκτίμηση, την πίστη των αδελφών του. Αυτό έχασε ο π. Εφραίμ.

Ο Εφραίμ βούλιαξε στη συγχρονία, στην τρέλα του Καιρού: στην με κάθε τίμημα ανάπτυξη, στον με κάθε τίμημα προσπορισμό υλικής ισχύος. Πιστεύω ότι το έκανε προς χάριν του μοναστηριού· αυτό όμως δεν τον δικαιώνει, απεναντίας, τον δείχνει μωρό και επιλήσμονα της παραδόσεως την οποία έχει ταχθεί να προασπίζει. Η παράδοσή του είναι ο μακρύς χρόνος, όχι ο επιπολής εκσυγχρονισμός· παράδοσή του είναι η πνευματική ανασυγκρότηση, όχι η διαρκής ανοικοδόμηση· παράδοσή του είναι η άθληση του πνεύματος, όχι η απληστία.

Υπό μία έννοια, ο μοναχός Εφραίμ εξέφρασε την εκσυγχρονιστική μανία των Ελλήνων στις δεκαετίες 1990 και 2000, δηλαδή ακριβώς τα δεκαοκτώ χρόνια που ήταν ηγούμενος. Πίστεψε πως ήταν εργολάβος και χρηματιστής, διαρκές ντάρλινγκ των δικηγόρων και των πολιτικών. Πίστεψε τυφλά στην υλικοτεχνική πρόοδο, στη σώρευση ισχύος και χρήματος, στα κονδύλια, στα πρότζεκτ και στα μάστερ πλαν, στην αχαλίνωτη ανάπτυξη: Προς τα πού; Μέχρι πού;

Και λησμόνησε τη θέση του, την αποστολή του, την παράδοση. Αλλά εγκαταλείποντας την παράδοση, την ήδη κλονισμένη, εγκαταλείπει κάθε δυνατότητα νομιμοποίησης, αυτοπροσδιορισμού, προσανατολισμού στον χρόνο – μάλιστα προς τον έσχατο χρόνο. Οσο βυθίζεται στον χρόνο του χρήματος και των πολιτικών, τόσο βαθύτερα βυθίζεται στην απώλεια. Τι είναι ο μοναχός έξω από την παράδοσή του; Ενα τίποτε, ένας ψευδονεωτεριστής. Η παράδοση για να παραμείνει ζωντανή, απαιτεί γέφυρες, θεμέλια, όχι ψιμύθια νεωτερισμών.

Ισως στη σκέψη του πατρός Εφραίμ, η παλαίφατος Μονή Βατοπεδίου, δεύτερη τη τάξει στην αθωνική πολιτεία, να ζει ακόμη στον Μεσαίωνα, όταν το παν υπήρχε υπό τη Θεία Πρόνοια, και τα μοναστήρια κατείχαν απέραντες περιουσίες και ευημερούσαν υπό τη σκέπη ηγεμόνων, βασιλέων και αυτοκρατόρων. Ο αναχρονισμός του έχει κάποιο αντίκρισμα στο σήμερα, στη μετανεωτερική φεουδαρχία του χρήματος και των εταιρειών. Αλλά ώς εκεί· δεν επικρατούν μόνο οι νεοφεουδάρχες, λειτουργούν επίσης, με κάποιους τρόπους, ο δημόσιος έλεγχος, ο κοινωνικός έλεγχος, η κριτική. Το είπαμε όμως ήδη: Ο π. Εφραίμ, συνομιλώντας με τη φεουδαρχία, νόμισε ότι αυτός είναι ο κόσμος…

Τώρα, ειρωνικά και εξοργιστικά, τον δικάζουν αυτοί που τον υπέθαλπαν. Τον αποκηρύσσουν όσοι του φιλούσαν το χέρι. Οι πρώην αγιογδύτες και θεομπαίχτες τώρα υποδύονται τους ρεπουμπλικάνους και τους καρμπονάρους. Και τον καταδικάζουν δεσποτάδες και πατριαρχικές αρχές, που επί αιώνες πορεύτηκαν με συναλλαγές χρήματος, με αλισβερίσια εξουσίας, με εξαγορές αμαρτιών, με αγοραπωλησίες τίτλων και οφικίων. Οχι μόνο έτσι, αλλά και έτσι. Ας πούμε, είναι η εκδίκηση των επισκόπων-πριγκίπων κατά των αυτοδιοίκητων καλογέρων που διεκδίκησαν ισχύ και επιρροή.

Η πτώση του π. Εφραίμ από την ηγουμενία είναι η κάθαρσή του, δεν είναι η τιμωρία του. Εχει την ευκαιρία να είναι αυτό που διάλεξε: καλόγερος. Να ταπεινωθεί, να κλάψει και να προσευχηθεί σαν τον Δαβίδ: Ραντιείς με υσσώπω και καθαρισθήσομαι, πλυνείς με, και υπέρ χιόνα λευκανθήσομαι.

Το δράμα μπορεί να αποβεί πολλαπλώς ωφέλιμο για όλη την αγιορείτικη κοινότητα: να ξαναδούν τα όρια του εκσυγχρονισμού, να ξαναδούν τον ρόλο τους στην αναγεννημένη παράδοση, να ξαναβρούν τον ησυχασμό. Προπάντων, να αναζητήσουν τον κόσμο: των καρποφορούντων και κοπιώντων και ψαλλόντων και του περιεστώτος λαού…

2 responses

  1. Fotis

    Αγαπητέ φίλε,
    χαίρομαι που διαβάζοντας αυτό το άρθρο ένιωσες την ανάγκη να το δώσεις και σε εμάς μέσω του μπλογκ σου, αλλά διαβάζοντας και εγώ αυτό το άρθρο, ένιωσα την ανάγκη να προσθέσω μερικά λόγια.

    Είμαι φοιτητής, 20 χρονών, πολύ μικρός για να έχω άποψη, για αυτό δεν σκοπεύω να κρίνω κανένα. “Νηστέυω” επειδή είναι μεγάλη σαρακοστή. Τι εννοώ? Ότι τις τελευταίες 40 ημέρες δεν έβαλα στο στόμα μου κρέας. Όμως, χωρίς να απατώ την νηστεία μου, τρώω μέχρι σκασμού οτιδήποτε άλλο, χωρίς να με έχει καθόλου λείψει το κρέας. Αγοράζω τον καλύτερο σωλομό, για να αντικαταστήσει το κρέας και πηγαίνω και διασκεδάζω με φίλους, τρώγοντας πάλι οτιδήποτε άλλο εκτός απο κρέας. Όποτε βάλω την κάρτα μου σε ταμειακή είμαι σίγουρος πως έχει λεφρά, και πάντα ψωνίζω απο ακριβά καταστήματα αν ποτέ μου περισσεύουν χρήματα αγοράζω πράγματα που επιθυμούσα αλλά δεν είχα την δύναμη να αγοράσω. Αν είχα και άλλα λεφτά θα αγόραζα το καινούργιο BMW convertb. Θα έχτιζα ένα μεγάλο σπίτι, μάλλον σε μια τουριστική παραλία και θα έκανα κάθε όνειρό μου πραγματικότητα.
    Δεν ξέρω πόσους από εσάς σας θυμίζουν εσάς όλα αυτά, πάντως, εμένα, μου θυμίζουν εμένα. Και αυτό που θα ήθελα πάντα ήταν η ζωή του δισεκκατομυριούχου, γιατί όλοι όσοι έχουν δισεκκατομύρια τα ίδια σπίτια έχουν, τα ίδια αμάξια, τα ίδια πράγματα κάνουν, δεν υπάρχουν καλύτερα. Αυτό θέλω εγώ.

    Όμως αυτό που μου προκαλεί ιδιαίτερη απορία είναι αυτό το άτομο που κατηγορούμε τον τελευταίο μισό χρόνο όλοι μας, όπως λέτε, είχε όλα αυτά τα χρήματα και τόσο πολύ λάτρευε τα χρήματα που έκανε τόσεες απάτες για να τα αποκτήσει. Και να με συγχωρέσει ο Π. Εφραίμ, αλλά παρόλο που συμπεριθέρθηκε με απληστία και μάζευε λεφρά, αντί να τα χρησιμοποιήσει για τον εαυτό του (για αυτό δεν τα μάζευε είπαμε?) και παράλληλα σαν όλους αυτούς τους δισσεκατομυριούχους, τα σπαταλούσε. Τα σπαταλούσε, ναι. Βοήθησε όλη την Ελλάδα μοιράζοντας, κανείς δεν ξέρει πόσα, δισεκκατομύρια για κοινωφελή ιδρύματα, βοήθησε αστέγους, γέροντες και γιαγιάδες, ορφανά, φυλακισμένους. Και όχι μόνο τους βοήθησε, αλλά τους γνώρισε και τον Χριστό. Και όσοι έτυχαν της ελευμοσύνης του, είτε απ’ ευθείας, είτε μέσω όλων των ιερών μονών σε όλη την Ελλάδα που έπαιρναν χρήματα από το Βατοπέδι, έχουν πραγματικά γνωρίσει τον Κύριο και άλλαξαν τις ζωές τους.

    Όταν εμείς πετάξαμε τους γονείς μας στα γηροκομεία, η Εκκλησία τους επισκέφθηκε, τους φρόντισε και τους έκανε συντροφιά, όταν εμείς φέραμε στον κόσμο ανεπιθύμητες ζωές, η Εκκλησία τις αγκάλιασε και τις μεγάλωσε όπως τους άξιζε και όπως οφείλαμε εμείς να τις μεγαλώσουμε, όταν εμείς φυλακιστήκαμε, είτε γιατί είμασταν σε μια διαδήλωση, είτε γιατί κάναμε έκτροπα στο ποδόσφαιρο, είτε για ναρκωτικά, είτε για κλοπές, – η Εκκλησία μας επισκέφθηκε και μας άπλωσε το χέρι. Μας είπε ένα καλό λόγο, ήταν εκεί να τις μιλήσουμε αν πούμε τον πόνο μας, να κλάψουμε. Μας έδειξε τον σωστό δρόμο.

    Δυστυχώς όλοι αυτοί που είχαν την τύχη να γνωρίσουν τον σωστό δρόμο, ζουν με μια βασική αρχή: “ο Θεός βλέπει και κρίνει γιατί Εκείνος μόνο ξέρει την αλήθεια, εμείς όχι”. Για αυτό και δεν είναι σαν εμάς, ποτέ δεν θα έρθουν να κρίνουν ούτε εμένα, ούτε εσένα φίλε. Για αυτό και μένουμε όλοι εμείς οι αξιολύπητοι να δικάζουμε τον κόσμο όλο, να τα ξέρουμε όλα.

    Αν η Εκκλησία που κάνει τόσα έργα για εμάς και καθολου για εκείνη, βρίσκει τα χρήματα της με ύπουλους τρόπους τότε μακάρι να μπορεί πάντα να τα παίρνει, όμως ποιός είμαι εγώ να ξέρω που βρίσκουν λεφτά? Αυτός ο άνθρωπος που εμείς, οι παντογνώστες, προσπαθούμε να δικάσουμε, -κουβέντα να γίνεται-, να το ξέρεις φίλε, όταν ποτέ βρεθείς σε ανάγκη στη ζωή σου, σε κίνδυνο, σε αρρώστια, απλώς ζήτα την βοήθειά του, πες “Πάτερ βοήθησέ με” και θα σε βοηθήσει, στο υπόσχομαι, ο Θεός είπε “Μακάριοι όσοι πίστεψαν χωρίς να δουν”, αλλά δεν δίστασε να δείξει και σε αυτούς που χρειάζονταν να δουν για να πιστέψουν. Μας θέλει όλους μας να σωθούμε, απομένει πλέον σε εμάς να διαλέξουμε αν θέλουμε να σωθούμε.

    Τόσο χαίρομαι που ξέρω ότι παρόλα τα κακά λόγια που λέμε εμείς, ο Πατέρας προσεύχεται για εμάς, όπως του έδειξε ο Χριστός, όταν σταυρώθηκε “Πατέρα συγχώρεσε τους, δεν ξέρουν τι κάνουν”, όπως έδειξε σε όλους μας ο Χριστός. Ή κάνω λάθος?

    Με πολύ αγάπη

    ένας φίλος
    ———————–
    original text in greeklish:

    Agapite file,
    xairomai pou diavazontas auto to ar8ro eniwses tin anagki na to dwsis k se mas meso tou blog sou, alla diavazontas k gw auto to ar8ro, eniwsa tin anagki na pros8esw merika logia.

    ime foititis, 20 xronon, poli mikros gia na exw apo4i, gft dn skopevw na krinw kanena, “nistevw” epd ine megali sarakosti, ti ennow? oti tis teleutaies 40 meres den evala sto stwma m kreas. Omws xwris na apatw tin nistia m trww mexri skasmou otidipote allo, xwris na m exi ka8olou li4i to kreas, agorazw ton kalitero solomo, gia na antikatastisi to kreas, k pigenw diaskedazw me filous, trogontas pali otidipote allo extos apo kreas. Opote valw tin karta m se tamiaki ime sigouros pws exi lefta, k panta 4wnizw apo akriva katastimata k an pote m perisse4oun xrimata agorazw pragmata pou epi8imousa alla dn ixa tin dinami na agorasw. an ixa ki alla lefta 8a agoraza to kainourio bmw convertb. 8a extiza ena megalo spiti malwn konta se mia touristiki paralia, k 8a ekana ka8e oneiro m pragmatikotita.
    Den 3erw posous apo sas sas 8imizoun esas ola auta, pantws emena m 8imizoun emena. K auto pou i8ela panta itan i zwi tu disekatomiriouxou, gt oloi osoi exoun disekatomiria ta idia spitia exoun ta idia ama3ia ta idia pramata kanun, dn iparxun kalitera. Auto 8elw egw.

    Omws auto pou m prokali idieteri aporia ine auto to atomo pou katigoroume ton teleutaio miso xrono oloi mas, opws lete ixe ola auta ta xrimata, k toso poli latreve ta xrimata pou ekane toses apates gia na ta apoxtisi. Kai na me sigxoresi o patir Efrem, alla parolo pou simperifer8ike me aplistia k mazeve lefta, anti na ta xrisimopia gia ton eauto tou (giafto den ta mazeve ipame?) k parallila san olous autous tous disekatomiriouxous, ta spatalouse. Ta spatalouse ne. Voi8ise oli tin ellada mirazontas kanis den 3eri posa disekatomiria gia kinofeli idrimata, voi8ise astegous, gerontes k giagiades, orfana, filakismenous, k oxi mono tous voi8ise alla tous gnwrise k ton Xristo, k osoi etixan tis eleimosinis tou ite apeu8ias ite meso olon ton ieron monon se oli tin ellada pou epernan xrimata apo to Vatopedi, exoun pragmatika gnwrisi ton Kirio k ala3an tis zwes tous.

    Otan emis peta3ame tous gonis mas sta gerokomia, i Ekklisia tous episkef8ike tous frontise kai tous ekane sintrofia, otan emis ferame sto kosmo anepi8imites zwes i Ekklisia tis aggaliase k tis megalwse opws tous a3ize k opws ofeilame emis na tis megalwsoume, otan emis filakistikame ite gt imastan se mia diadilwsi, ite gt kaname ektropa sto podosfero ite gia narkwtika ite gia klopes i Ekklisia mas episkef8ike k mas aplwse to xeri, mas ipe ena kalo logo, itan eki na tis milisoume an poume ton pono mas, na kla4oume, mas edi3e ton swsto dromo.

    Distixws oloi autoi pou ixan tin tixi na gnwrisoun tn swsto dromo zoun me mia vasiki arxi, “o 8eos vlepi k krini, gt Ekinos mono 3eri tin ali8ia, emis oxi” gft k dn ine san emas, pote dn 8a r8un na krinoun oute emena oute esena file, gft k menoume oloi emis oi a3iolipiti na dikazoume ton kosmo olo, na ta 3eroume ola.

    an i Ekklisia pou kani tosa erga gia mas k ka8olou gia ekinin vriski ta xrimata tis me ipoulous tropous tote makari na mpori panta na ta perni, omws pios ime egw na 3erw pou vriskoun lefta? Autos o an8rwpos pou emis oi pantognwstes prospa8oume na dikasoume, kouventa na ginete, na to 3eris file, otan pote vre8is se anagki sti zwi sou, se kindino, se arwstia, aplws zita tin voi8ia tou, pes
    “pater voi8ise me”
    k 8a se voi8isi, sto iposxomai, o 8eos ipe makarioi osoi piste4an xwris na doun, alla den distase na di3i k se autous pou xriazontan na doun gia na piste4oun. mas 8eli olous na sw8ume, apomeni plewn se mas na diale3oume an 8eloume na sw8ume.
    Toso xairomai pou 3erw oti parola ta kaka logia pou leme emis, o patir proseuxete gia mas, opos tou edi3e o Xristos otan stavro8ike “Patera sigxwrese tous, den 3eroun ti kanoun”, opos edi3e se olous mas o Xristos, i kano la8os?

    Me poli agapi,

    enas filos

    April 2, 2009 at 01:16

    • αγαπητέ Φώτη,

      εγώ θα μείνω στο κείμενο του Ξυδάκη, που αφορά Εφραίμ και φαρισαίους.

      Από την άλλη, στον αντίποδα της κοσμικότητας και της έπαρσης του π. Εφραίμ, θα πρότεινα να δούμε το φωτεινό παράδειγμα του αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστάσιο. Ελπίζω να μπορείς να με καταλάβεις στο τι θέλω να πω, και σε τι είμαι αντίθετος…

      Η Εκκλησία, από την άλλη, ας γνωρίζεις ότι έχει την μεγαλύτερη περιουσία στην Ελλάδα. Έργο, πολύτιμο, παράγει. Όμως, είναι τόσο μικρό σε σχέση με το μέγεθός της, που είναι και προκλητικό, προσβλητικό.

      Τον ηγούμενο Εφραίμ, τον είχα γνωρίσει σε μια από τις επισκέψεις μου στο Άγιο Όρος και με είχε εντυπωσιάσει η πνευματικότητα του, πρόκειται για ένα διανοούμενο που ηγείται μιας ιστορικής μονής.

      Τον π. Εφραίμ, τον “ξαναγνώρισα”, εδώ και περίπου 1 – 1,5 χρόνο, και εξακολουθώ να είμαι εντυπωσιασμένος. Αυτή τη φορά όμως, αγαπητέ Φώτη, για άλλους λόγους…

      worldcity

      Y.Σ. 1: σε ευχαριστώ που έκανες τον κόπο να κοινοποιήσεις τις σκέψεις σου εδώ. Και θα έλεγα ότι δεν είναι μικρός ένας άνθρωπος 20 ετών.

      Υ.Σ. 2: τα greeklish του μηνύματος σου με έβγαλαν νοκ αουτ…

      April 2, 2009 at 03:40

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s