"We don't see things as they are, we see them as we are" Anais Nin

Ανατόλι Βασίλιεφ: “Δεν με ενδιαφέρει η σύγχρονη ζωή”

ΑΝΑΤΟΛΙ ΒΑΣΙΛΙΕΦ «ΔΕΝ Μ’ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΖΩΗ»

Μια αποκαλυπτική συνέντευξή – κλειδί του Βασίλιεφ στη Μαρία Παπαδοπούλου, που δόθηκε για την παράσταση “Μήδειας Υλικό” το 2002, στην οποία ξετυλίγονται μερικά από τα οράματα του δημιουργού για το θέατρο, τη σκηνοθεσία, τον ηθοποιό και τον Θεό. Διαβάστε την!

Ο Ανατόλι Βασίλιεφ μιλά με αφορμή την παράσταση «Μήδειας Υλικό» που ανεβαίνει στο Βασιλικό Θέατρο της Θεσσαλονίκης.

Μορφή που θαρρείς πως δραπέτευσε από βυζαντινές εικόνες. Βλέμμα διαπεραστικό, λόγος αργός, σκέψη σύνθετη. Η συζήτηση με τον Ανατόλι Βασίλιεφ, έναν από τους σκηνοθέτες-μύθους του σύγχρονου θεάτρου δεν είναι εύκολη. Ο ίδιος έχει δημιουργήσει έναν ιδιαίτερο τρόπο δουλειάς των κειμένων – θεατρικών και μη- έναν τρόπο που σχετίζεται περισσότερο με τον εσωτερικό κόσμο του ηθοποιού , την «πνευματικότητά» του, την επικοινωνία με τη βαθύτερη ουσία του λόγου, το «μυστηριακό θέατρο», όπως λέει ο ίδιος. Σπάνια δίνει συνεντεύξεις, ίσως γι’ αυτό, όπως παραδέχεται, δεν μπορεί εύκολα να «περάσει» με λόγια τη διαδικασία της δουλειάς του. Μίλησε όμως για το ρωσικό θέατρο, για το διάλογο που οφείλει να ανοίξει ο ηθοποιός μέσα του, προκειμένου να προσεγγίσει το ρόλο, αλλά και για τη Μήδεια του Χάινερ Μύλλερ, που παρουσιάζει αύριο και το Σάββατο στο Βασιλικό Θέατρο, προσκεκλημένος του ΚΘΒΕ.

ΔΗΜ: Κύριε Βασίλιεφ, ποια είναι η σχέση του ρωσικού θεάτρου με αυτό της Δύσης;

ΒΑΣ: Το ρωσικό θέατρο είναι μέρος της ευρωπαϊκής κουλτούρας. Διαθέτει στοιχεία που μπορεί να σώσουν τη θεατρική τέχνη, να τη βγάλουν από το τέλμα στο οποίο βρίσκεται αυτήν την εποχή. Θεωρώ όμως ότι διαφέρει πολύ από το ευρωπαϊκό θέατρο. Το ρωσικό θέατρο είναι δημιουργικό, δεν γίνεται κατά παραγγελία, δεν είναι θέατρο για την πρεμιέρα. Μπορεί και να αλλάξει, δεν το ξέρω. Εξάλλου ο πολιτισμός στη Ρωσία αλλάζει ραγδαία τα τελευταία χρόνια, γίνεται όλο και περισσότερο αστικός.

ΔΗΜ: Που τοποθετείται τον εαυτό σας σε σχέση με το ρωσικό θέατρο;

ΒΑΣ: Απαντώντας σε αυτή την ερώτηση πρέπει να ακολουθήσω δύο σκέλη. Το πρώτο είναι τι νομίζουν οι άλλου για μένα και το δεύτερο τι σκέφτομαι εγώ για μένα. Εγώ νομίζω ότι βρίσκομαι κοντά στην κορυφή ενός βουνού. Κάποιοι σκέφτονται όπως και εγώ, κάποιοι μπορεί να με βάζουν πάνω στην κορυφή. Αλλά είναι και αυτοί που σκέφτονται διαφορετικά και θεωρού ότι ούτε καν είμαι κοντά στο βουνό, αλλά κάπου δίπλα, όπου υπάρχει ένας ποταμός και βρίσκομαι στην άλλη όχθη του. Διαλέξτε εσείς.

ΔΗΜ: Εσείς πως αντιμετωπίζετε το θέατρο;

ΒΑΣ: Σκοπός του θεάτρου, όπως και του κινηματογράφου και της λογοτεχνίας, δεν είναι η απλή αφήγηση μιας ιστορίας. Το θέατρο δεν πρέπει να μας παρουσιάζει ιστορίες, κάτι που γίνεται κατά κόρον στις μέρες μας. Εγώ λοιπόν θέλω να ξεφύγω από αυτό το είδος. Δεν μου είναι αρκετό, δεν με εκφράζει. Με ενδιαφέρει το μυστηριακό θέατρο. Με ενδιαφέρουν άλλα πράγματα, πέρα από τη γη. Οι μύθοι, οι θρύλοι, τα γεγονότα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Πολύ απλά δεν με ενδιαφέρει η σύγχρονη ζωή.

ΔΗΜ: Σκεφτήκατε ποτέ να μην χρησιμοποιήσετε κείμενο;

ΒΑΣ: Δεν θέλω να κάνω θέατρο χωρίς κείμενο. Μπορώ, αλλά δεν θέλω, γιατί το πνεύμα ζει στο λόγο και εμένα με ενδιαφέρει ο λόγος. Το θέατρο είναι λόγγος. Και ο λόγος νοείται στο θέατρο μόνος ως διάλογος, ποτέ ως μονόλογο. Δείτε τις αρχαίες τραγωδίες. Όλες είναι σχεδιασμένες ως μονόλογοι και διάλογοι. Όλοι οι μονόλογοι όμως έχουν μέσα τους το σχεδιασμό του διαλόγου. Ο ηθοποιός πρέπει ν α βγει από τον εαυτό του, να χωριστεί στα δύο, για να το πω πιο απλά. Αυτές οι δύο δυνάμεις που βρίσκονται μέσα στον άνθρωπο, συγκρούονται μεταξύ τους και γεννούν τον διάλογο.

ΔΗΜ: Για ποιο λόγο χρησιμοποιείτε του Διαλόγους του Πλάτωνα ως εισαγωγική δουλειά στις παραστάσεις σας;

ΒΑΣ: Αρχικά για καθαρά επαγγελματικούς λόγους, για τη μελέτη της πρακτικής του διαλόγου. Το δεύτερο ενδιαφέρον μου είναι η μελέτη της αφηρημένης δομής τους, από την οποία απουσιάζει η ψυχολογική βάση. Το τρίτο μου ενδιαφέρον είναι η μελέτη του περιβάλλοντος, όπου πραγματοποιείται ο διάλογος. Διότι οι Διάλογοι του Πλάτωνα είναι τελείως αντίθετοι από το περιβάλλον στο οποίο διαδραματίζονται όλοι οι διάλογοι που μας έχουν παραδοθεί. Το τέταρτο ενδιαφέρον μου είναι ο ηθοποιός και ό ρόλος, η σχέση μεταξύ των δύο. Με ενδιαφέρει ο ηθοποιό να διαθέτει τεχνική, να οδηγεί το ρόλο, άρα με άλλα λόγια να οδηγεί το διάλογο. Πάντως δεν είναι τόσο απλό να εξηγήσω όλη αυτή τη διαδικασία με λόγια.

ΔΗΜ: Ποιος είναι ο ρόλος του θεάτρου σήμερα;

ΒΑΣ: Ο σύγχρονος άνθρωπος θέλει να βρίσκεται παντού, θέλει να αποκτήσει τα πάντα. Με τέτοιους ανθρώπους δεν μπορείς να κάνεις θέατρο. Αυτή είναι και η δυστυχία της ανθρωπότητας. Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο στη Ρωσία, όπου ζω και γνωρίζω καλύτερα την κοινωνία. Το θέατρο αυτή τη στιγμή φοβάμαι ότι δεν ξέρει με τι πρέπει να ασχοληθεί. Υπάρχουν πολλές ιστορίες, πολλά έργα, αλλά κάτι μοναδικό όχι. Δεν υπάρχει ένα θέμα που θα μπορούσε να ενώσει και να οδηγήσει όλους τους ανθρώπους…

ΔΗΜ: Εσείς όμως το έχετε βρει;

ΒΑΣ: Δεν μπορώ να πω. Υπάρχει το κρίσιμο στοιχείο της ματεριαλιστικής σκέψης. Πάντα βρίσκεται ο σύγχρονο άνθρωπος σε άγχος, σε αναζήτηση και στην ουσία η συνείδησή του είναι που περνά μια τρομερή φάση κρίσης. Εγώ πιστεύω στη μοίρα και ίσως αυτός είναι ο συνδετικός μου κρίκος με την αρχαία τραγωδία. Στις πρόβες μου εξάλλου χρησιμοποιώ κατά κόρον αρχαία ελληνικά κείμενα. Ποτέ όμως δεν έχω κάνει παραστάσεις αρχαίου δράματος, αισθάνομαι ότι δεν έχω αρκετή τεχνική. Ωστόσο θα το ήθελα πολύ.

ΔΗΜ: Γιατί χρησιμοποιήσατε τη Μήδεια του Μύλλερ;

ΒΑΣ: Σκέφτηκα, αφού οι Έλληνες δεν παίζουν τις τραγωδίες στο αρχαίο κείμενο, άρα και εγώ μπορώ να μην παίξω το ίδιο το κείμενο της Μήδειας. Και αυτός είναι ο βασικός λόγος που με έκανε να κατευθυνθώ στο έργο του Μύλλερ. Πρέπει να προσαρμόσουμε τη ρωσική γλώσσα, για να μπορεί να παίζει τα κείμενα του αρχαίου δράματος, δεν είναι τόσο απλό. Δυστυχώς, η ρωσική γλώσσα δεν έχει τις δυνατότητες που έχει η αρχαία ελληνική. Δεν είναι αρκετή. Είναι ένα δικό μου πρόβλημα που έχει να κάνει με τη λειτουργία της γλώσσας. Για να κάνω αυτή την παράσταση, μελέτησα φυσικά τη Μήδεια του Ευριπίδη. Πάντως ο άνθρωπος με το όνομα Μήδεια δεν με ενδιαφέρει. Θέλω να προσπεράσω το μύθο. Νομίζω ότι κάθε άνθρωπος ζει το μύθο που του δόθηκε. Στη συγκεκριμένη περίπτωση με ενδιαφέρει η γυναίκα, στην οποία δόθηκε ο μύθος της Μήδειας και τον ζει.

ΔΗΜ: Επειδή μιλήσατε για τη θρησκευτικότητα και το μεταφυσικό στοιχείο στις παραστάσεις σας, είναι σημαντικό για σας να πιστεύει στο Θεό ο ηθοποιός σας;

ΒΑΣ: Πολύ. Για έναν Ρώσο ηθοποιό είναι σημαντικό να έχει τη χριστιανική συνείδηση, διαφορετικά είναι πολύ δύσκολο να δουλέψω και να επικοινωνήσω μαζί του. Δεν υπάρχει περίπτωση να βγει κάτι. Δεν με ενδιαφέρει αν ο ηθοποιός μου είναι μορφωμένος ή όχι, αλλά το πρόβλημα της πίστης είναι ουσιαστικό. Πρέπει να κατέχει τη δύναμη της πίστης, αυτή που θα τον κρατά, που θα τον κάνει μέσα από το διάλογο και τη σύγκρουση να οδηγήσει το ρόλο.

ΔΗΜ: Επειδή έχετε δουλέψει και με ξένους ηθοποιούς, πως χειρίζεστε το πρόβλημα της γλώσσας;

ΒΑΣ: Δεν υπάρχει το εμπόδιο της γλώσσας. Η σχέση επικοινωνίας που χτίζω με τους ηθοποιούς μου βασίζεται στη συνείδηση. Απευθύνομαι στην ουσία του λόγου, δουλεύω το πνεύμα της γλώσσας, όχι τη μορφή της. Είναι μια γέφυρα επικοινωνίας που μεταφέρει τον ηθοποιό από τον ρεαλισμό στη μεταφυσική. Γνωρίζω την παραδοσιακή μυστηριακή ουσία του λόγου, που συνδέει τις γλώσσες μεταξύ τους. Ενώνω δηλαδή στην επικοινωνία μου με τους καλλιτέχνες τις ουσίες των γλωσσών.

ΔΗΜ: Αναφέρατε στη συνέντευξη τύπου ότι δικά σας masterclass έχουν παρακολουθήσει ηθοποιοί από την Ελλάδα. Μπορείτε να τους αναφέρετε;

ΒΑΣ. Βεβαίως. Ο Βασίλης Λάγιος και η Αγγελική Λύρα έχουν δουλέψει μαζί μου, έλαβαν μέρος στη Θεατρική Ολυμπιάδα και στη συνέχεια παρουσίασαν τη δουλειά τους στο θέατρό μου στη Μόσχα για έναν ολόκληρο μήνα. Μάλιστα ετοιμάζονται τον επόμενο χρόνο να οργανώσουν στην Αθήνα ένα masterclass στο οποίο θα διδάξω, γιατί θέλω να τους υποστηρίξω.

Είδος: Συνέντευξη
Τίτλος: Μήδειας υλικό
Αρθρογράφος: Παπαδοπούλου, Μαρία
Τόπος Δημοσίευσης: Θεσσαλονίκη
Ημερομηνία Δημοσίευσης: 23/05/2002

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s