Για Πάντα
2009 October 9
“Για Πάντα”.
Suzanne and Philippe on the Train, Long Island, 1985 - photo by Nan Goldin / © All Rights Reserved
-
Gilles' Dying - Gilles arm, 1993 - photo by Nan Goldin / © All Rights Reserved
-
New york, overview - photo by Elki / © All Rights Reserved
-
Satellite image showing the core of the New York metropolitan area. Over 10 million people live in the imaged area.
-
Satellite Photo of the World at Night
-
Andromeda Galaxy - photo by NASA
Για Πάντα;
-
στον Δ. Παπαϊωάννου…
RSS - Posts
Οι φωτογραφίες της Nan Goldin-όσες τουλάχιστον έχω δει στο ιστολόγιό σας- με τρομάζουν. Βλέπω σε αυτές μόνον ανθρώπους που βιώνουν τον κάματο, αλλά όχι το ευκάματον. Βλέπω ανθρώπους που δείχνουν με τραχύ τρόπο την κούραση, τη γνώση της ουτοπίας, την απελπισία που απορρέει από αυτήν και όχι την αποδοχή και την κάθαρση. Η αναπόφευκτη πτώση μοιάζει να τους κατακλύζει σε τέτοιο βαθμό που ακυρώνει την πτήση τους. Η ζωή και το καθαρτήριο γέλιο της μοιάζει να μην τους αφορά. Μοιάζουν να ξεχάστηκαν στο σκότος τους. Μονόπλευροι το λοιπόν και ελλιπείς. Το φεγγάρι τους μηνίσκος. Η πανσέληνός τους αγνοείται. Εκτός ίσως από το νεαρό αγόρι αγόρι, τον αμνό επί σφαγή, στην αγκαλιά της μεσήλικης, που έτσι ανυποψίαστο που είναι βλέπει μόνον την πανσέληνο.
Οι δε δορυφορικές φωτογραφίες μου φαίνονται σκληρές, όπως το έργο του Δ. Παπαϊωάννου. Γιατί αγνοούν την ανθρώπινη κλίμακα. Προκαλούν δέος, το δέος της γνώσης της μηδαμινότητας, ή συντρίβουν την έπαρση της επιφανειακής χαράς, αλλά με τη σειρά τους δε διαθέουν πόνο για τον άνθρωπο. Συμπόνια και τρυφερότητα. Ασφαλώς και οι ενήλικοι γνωρίζουμε ότι το “για πάντα” είναι ανύπαρκτο, αλλά ίσως δεν χρειάζεται τόση ειρωνεία. Και σκληρότητα.
Θα προτιμήσω “τα πληγωμένα γόνατα του παιδιού μετά το παιγνίδι” ή καλύτερα κατά τη διάρκεια του παιγνιδιού. Είναι πιο ανθρώπινα. Πιο τρυφερά. Πιο κοντά.
Παίρνει λίγο χρόνο για να διαλύσει κανείς την ομίχλη. Οι φωτογραφίες σε συνδιασμό με την κριτική για το εν λόγω έργο του Παπαιωάννου ιδιαίτερα εύστοχα. Λυπάμαι για το προηγούμενο άστοχο σχόλιό μου. Αναθεωρώ για άλλη μια φορά πλήρως. Χρειάζεται να προσθέσω Ευχαριστώ;
Κι όμως… Είμαι ταυτισμένος με το πρώτο σχόλιο σας. Το οποίο, κατά κάποιο τρόπο, έχει “ακυρώσει” και τις 2 επόμενες συνέχειες του “Για Πάντα”. Ως προς το επιχείρημα.Προχώρησε πολύ μπροστά. Από εκεί που θα κατέληγα εγώ, αρχίσατε εσείς.Μια τελεία και ένα ερωτηματικό ήταν αρκετά. Θα εξηγήσω γιατί. Δώστε μου λίγο χρόνο να επιστρέψω από την εργασία μου. Ευχαριστώ.
Εν αγνοία σας με βοηθήσατε να λύσω μια απορία μου και να δοκιμάσω τη χαρά ότι λίγο, ίσως, ακολουθώ το δρόμο του προτύπου μου, της κυρίας Λούλας (http://paramythiakaiallatina.blogspot.com/2009/01/blog-post_22.html).
Χρόνια δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί οι άνθρωποι δυσκολεύονται να με ταυτίσουν με την βιολογική μου ηλικία. Στα 33 μου, μαθήτριες συναδέλφου τον ρωτούσαν ποια είναι η καινούρια μαθήτρια με την οποία μιλάει. Στα 39 μου πρέπει να δείξω ταυτότητα για να πείσω για την ηλικία μου. Ασφαλώς οι πρώτες, πιο πολύ ορατές σε μένα, ρυτίδες έχουν φανεί, αλλά ίσως δεν είναι αυτό τελικά που προσδιορίζει τη νεότητα.
Στη φωτογραφία της Ναn Goldin η γυναίκα μοιάζει μεσήλικη. Αναρωτιόμουν αν πράγματι είναι ή αν ο τρόμος του σκότους και του χρόνου που αποτυπώνονται τόσο καθαρά στα μάτια της, είναι που της ρουφάνε την νεότητα και την κάνουν να φαίνεται -και να είναι εν τέλει- γριά.
Η κυρία Λούλα, που είμαι ιδιαίτερα ευτυχής που έτυχε να την γνωρίσω, ήταν ηλικιωμένη βιολογικά. Όμως, παρόλες τις αναπόφευκτες ρυτίδες της, ήταν αδύνατον να πιστέψεις τη νεότητα που καταύγαζαν τα μάτια της. Λυπάμαι που δεν έχω έστω και μία φωτογραφία της.
Λυπάμαι επίσης που μιλάω μέσα από την προσωπική μου εμπειρία. Είναι σίγουρα κάτι που δεν σας αφορά, ωστόσο μπορεί να σας χρησιμεύσει στο δικό σας δρόμο.
Με βοήθησατε πολύ, έπρεπε λοιπόν να σας αντιγυρίσω, όσο καλύτερα μπορούσα, το δώρο.
Το link στο οποίο παραπέμπω στο παραπάνω σχόλιο σωστά -ελπίζω αυτή τη φορά- εδώ: “Για την κυρία Λούλα” http://paramythiakaiallatina.blogspot.com/2009/01/blog-post_22.html
Το έργο του Δ. Παπαϊωάννου ήταν πράγματι σκληρό, ειρωνικό, σαρκαστικό, “μονόπλευρο”, αν και επιτηδευμένα έτσι. Στο “Για Πάντα” ο Δ.Π. εμφανίζει “την ανάλαφρα αρθρωμένη αγωνία της ματαιότητας της ζωής και της δημιουργίας”. Αν και πολύ προσεκτικός με τη χρήση γυμνού στα έργα του, χρησιμοποιεί 2 φορές το γυμνό, “σαν έκθεση του ερμηνευτή στο κοινό και σαν απλή δήλωση της αλήθειας ότι είμαστε απόλυτα γυμνοί μποστά στην αρχή (στη γέννηση) και στο τέλος μας.”
Στο έργο αυτό ο Δ.Π. μετέτρεψε την τελεία του “Για Πάντα” σε ερωτηματικό. Ζητά από το θεατή να ρωτήσει τη διάσταση, τη διάρκεια και τη ποιότητα του “για πάντα”. Είναι, ταυτόχρονα, και ερώτημα δικό του.
Από την άλλη, η Nan Goldin εδώ και 4 δεκαετίες φωτογράφισε τους ανθρώπους όπως ακριβώς αυτοί ζουν. Κατέγραψε τη καθημερινή τους ζωή, στα σπίτια τους, στους περιπάτους τους, στους δρόμους, στις εκδρομές, στις συναντήσεις τους, στις οικογενειακές και προσωπικές τους στιγμές, στις κοινωνικές ή μοναχικές τους στιγμές, όταν ταξιδεύουν, τρώνε, γελάνε, όταν κάνουν έρωτα, όταν χαίρονται, θλίβονται, βαριούνται, κοιμούνται, διαβάζουν… – απαθανάτισε τις στιγμές της ζωής τους όταν τη ζουν – τη ζωή όπως είναι. Το έργο της αποτέλεσε την ελεγεία του καθημερινού, του αυθόρμητου και του αληθινού. Οι ήρωες της είναι αντιήρωες. Για αυτό και αγαπήθηκε με πάθος σε όλο τον κόσμο. Δεν την ενδιέφερε το glamorous, δεν φωτογράφισε το λευκό πλαστικό άνθος, το προμελετημένο και το στιλπνό αλλά το κοινό, το αυθόρμητο, το πηγαίο, το τυχαίο, το τώρα με την παροδικότητα που το συνοδεύει, τη ζωή των ανθρώπων την στιγμή που τη βιώνουν.
Οι δορυφορικές φωτογραφίες είχαν την πρόθεση, από τη πλευρά μου, να σηκώσουν την τελεία από τη γη και να τη ξεκολλήσουν από τη μελαγχολία της: ένα ζευγάρι ταξιδεύει στο τραίνο, κάποιος άλλος βρίσκεται σε ρόγχο στο νοσοκομείο, αλλά το βλέμμα αρχίζει να κοιτάζει το καθημερινό, προοδευτικά από όλο και ψηλότερα, μια αεροφωτογραφία στην αρχή, μια δορυφορική στη συνέχεια και στο τέλος το πανοπτικό ενός γαλαξία… Η διάσταση, η διάρκεια και η ποιότητα του “Για Πάντα”, που ανέφερα προηγουμένως, μεταμορφώνεται και μαζί μ’αυτό κι εμείς. Ο κάματος έτσι δεν θα είναι ποτέ ο ίδιος. Το ίδιο και ο θάνατος.Το Ερωτηματικό αντικαθιστά την Τελεία στην αντιστροφή του. Ο Ταρκόφσκι δίνει την δική του εκδοχή με άλλο τρόπο, περιγράφει τη ελπίδα, τη ζωή μέσα από το θάνατο, όταν ο μελλοθάνατος ανοίγει τη παλάμη του και ένα πουλί απελευθερώνεται και πετά ψηλά…
Οι φωτογραφίες της Nan Goldin, και όχι μόνο αυτές που περνούν απ’τις σελίδες του ιστολογίου αυτού, καθώς και το ερωτηματικό που θέτει ο Δ. Παπαϊωάννου στο “Για Πάντα” φαίνεται ότι μας περιλαμβάνουν. Το περιεχόμενό τους είμαστε εμείς.
Αγαπητή Κλεοπάτρα & Μινγκ η σκέψη σας “ενδοφλέβια” κατανοεί τη δημοσίευση μου και την ξεπερνά – εκεί που εγώ καταλήγω εσείς αρχίζετε, θα έλεγα μάλιστα επιτακτικά απαιτώντας να θυμόμαστε ότι όταν ο Δ.Παπαϊωάννου, η Nan Goldin, εγώ, εσείς, εμείς βάζουμε ερωτηματικά στη καθημερινότητά μας αυτό δεν γίνεται για να συνθλίψουμε το δώρο, το θαύμα, την επιθυμία, την πανσέληνο, το καθαρτήριο γέλιο αλλά για να συμμετάσχουμε πιο ώριμοι, πιο διεκδικητικοί, λιγότερο άκαμπτοι, πιο συμπονετικοί, πιο αληθινοί, πιο τρυφεροί, στη πιο μεγάλη γιορτή, – στη ζωή.
Και στη γιορτή αυτή είμαστε όλοι προσκεκλημένοι. Να μην ξεχαστούμε. Να μην ξεχάσουμε ότι “από τα πληγωμένα γόνατα του παιδιού μετά το παιγνίδι” να προτιμήσουμε καλύτερα το “κατά τη διάρκεια του παιγνιδιού”. Γιατί “είναι πιο ανθρώπινα. Πιο τρυφερά. Πιο κοντά”.
Με τα λόγια σας ακυρώσατε τη φλυαρία μου και το ξόδεμα μου. Προκύπτει έτσι ένα μεγάλο κέρδος. Ανεκτίμητο.
“Where is Mona? She’s long gone Where is Mary?
She’s taken her along but they haven’t put their mittens on and there’s fifteen feet of pure white snow?
Where is Michael? Where is Mark? Where is Mathew Now it’s getting dark?
Where is John? They are all out back under fifteen feet of pure white snow”
απόσπασμα από τους στίχους του Fifteen Feet Of Pure White Snow, του Νικ Κέϊβ, στο οποίο κάνει αναφορά η Nan Goldin στο φωτογραφικό λεύκωμά της “The Devil’s Playground” (εκδόσεις Phaidon, σελ. 503, 2002)
Ο λόγος-και σε αυτό θα συμφωνήσω- είναι ελλιπής και αδύναμος. Γι’αυτό και καταλαβαίνω την ανάγκη σας να συμπληρώσετε το λόγο σας με την παράθεση του τραγουδιού του Νick Cave.
Ακούστε και αυτό, αν θέλετε. “Ο βασιλιάς” του Θανάση Παπακωνσταντίνου με ερμηνεύτρια όμως τη Μάρθα Φριντζήλα (και όχι τον ίδιο το Θαν. Παπ.) από το δίσκο Διάφανος. Ο βασιλιάς που στέκεται στην κόψη, εκεί που η μέρα αγγίζει τη νύχτα, εκεί που ο κάτω κόσμος αγγίζει τον επάνω. Ο Αχιλλέας ήταν ένας βασιλιάς, που όταν εν δοξει κατέβηκε στον Άδη και έγινε και εκεί βασιλιάς, εκμυστηρεύτηκε στον Οδυσσέα πως κάλλιο να ήταν ο τελευταίος δούλος πάνω στη γη παρά βασιλιάς εκεί κάτω. Ο Αχιλλέας όμως ακολούθησε απλά τη μοίρα του και τη μοναξιά του. Ίσως να δικαιούται να επιτρέψει στον εαυτό του μία κάποια παραμυθία.
Δυστυχώς δεν κατάφερα να παραπέμψω καλύτερα στο τραγούδι, ούτε το βρήκα αλλού με τη Φριντζήλα. Είναι αυτό που έχει τον αριθμό 12.
http://www.music-bazaar.com/main.php?page=album&id=5595&lfs=gr
Κάθε φωτογραφία της Goldin και μία ιστορία. Και κάθε τραγούδι του Ν. Cave επίσης μια άλλη ιστορία. Ξεφυλλίζοντας το “The Devil’s Playground” είχα δει ότι η ίδια η Goldin χρησιμοποιεί τους στίχους ενός αγαπημένου της storyteller, του Νικ Κέϊβ.
Το “Βασιλιάς” (ενός άλλου, έλληνα storyteller, του Θ. Παπακωνσταντίνου) από τη Μάρθα Φριντζήλα, θα κοιτάξω να το ανεβάσω σύντομα στο Utube, και να το συμπληρώσω έτσι στη παραπομπή σας.